Sociale en economische problemen hebben de neiging te verergeren, zolang je ze op de verkeerde manier probeert op te lossen. De financiele crisis komt alsmaar terug, alleen onder een nieuwe naam, omdat de onderliggende morele crisis niet wordt aangepakt. Dat stellen Jeroen Bos, Robert Bierens en Marcel Biemond.

Europese leiders beseffen onvoldoende dat een harde strijd is gevraagd. Een strijd waarin krijgers met de moed en het inzicht van Roosevelt nodig zijn om ons continent haar ziel terug te geven.

Doodleuk
Alle nationale parlementen hebben inmiddels gestemd voor de uitbreiding van het Europese noodfonds. Terwijl Europese leiders verwoede pogingen doen om de euro van de ondergang te redden, draaien investeringsbanken inmiddels weer op volle toeren. Partijen die Griekenland hebben geholpen zich in de Europese Unie te 'frauderen' verdienen nu doodleuk weer geld aan de noodzakelijke Griekse bankenfusie.

Trading-afdelingen van banken die gered zijn met belastinggeld zetten volop in op de voor dezelfde burger dure ondergang van de Eurozone. En de bonussen zijn twee jaar na de bankencrisis allang weer op historisch hoge niveaus beland.

Alle goedbedoelde technisch-economische oplossingen van Europese leiders - bankencodes, belasting uniformering en fiscaal toezicht - zullen later de geschiedenis ingaan als zinloos gebleken symptoombestrijding. Voor nieuwe regelgeving binnen het huidige systeem geldt immers wat een Argentijnse bankier tijdens de pesocrisis terecht al opmerkte: 'binnen 24 uur wisten we bij elke nieuwe regel die de overheid invoerde hoe we daar omheen moesten werken.'

Mentale gevangenis
Reïnterpretatie van het emotionele kader waarin de financiële crisis wordt beleefd, is gevraagd. Hiervoor is een andere taal nodig dan het technocratische idioom van de economische wetenschappen dat nu het maatschappelijk discours domineert. Haar klank suggereert een neutraliteit en waardevrijheid die zo langzamerhand fungeert als een mentale gevangenis. Zij ontneemt daarmee het zicht op wat er echt aan de hand is.

Waarom mag er in het huidige debat niet gezegd worden dat er sprake is van een onverantwoordelijke, op geld beluste 'vijand'. Een vijand met een struikrovermentaliteit en hebzucht die alles van waarde naar zich toe probeert te trekken. Een tegenstander die zich niets aantrekt van het maatschappelijke weefsel dat hij op zijn plundertocht verwoest. Waarom mag niet gezegd worden dat hier van normale marktwerking allang geen sprake meer is, maar juist van een geïnstitutionaliseerde manier van 'roven'.

Koningen en krijgers
Een diepe morele crisis is de rode draad die de financiële crises met elkaar verbindt. Morele lessen zitten verborgen in sprookjes waarin duizenden jaren menselijke wijsheid en ervaring is neergeslagen. De Amerikaanse dichter Robert Bly wijst in zijn boek Iron John op de nodeloosheid van halfslachtige maatregelen als je wordt aangevallen: aan de wolf die de zeven geitjes had opgegeten, werd niet gevraagd of hij dat misschien niet meer wilde doen, die werd opengesneden, volgestopt met stenen en in een put gegooid.  Hij verhaalt over de noodzaak van 'krijgers' als een koninkrijk wordt aangevallen.

Krijgers strijden voor een hogere zaak, weten goed en kwaad van elkaar te onderscheiden en kunnen meedogenloos zijn. Zij hebben echter ook een 'koning' nodig die het ritme op het 'strijdveld' bepaalt. Soms is harde actie gevraagd, dan weer het zoeken van de dialoog.

Roosevelt
Vaak wordt de afgelopen tijd verwezen naar de jaren dertig van de vorige eeuw. Meestal om de ernst van de huidige crisis te duiden. Onterecht wordt zelden gewezen op het besef bij Roosevelt dat strijdvaardigheid, harde actie en bijpassend taalgebruik noodzakelijk was: 'We know now that Government by organized money is just as dangerous as Government by organized mob. Never before in all our history have these forces been so united against one candidate as they stand today. They are unanimous in their hate for me-and I welcome their hatred.' Om vervolgens de daad bij het woord te voegen door het monetair beleid aan te halen, kartels te ontmantelen en infrastructuur projecten te initiëren.

Ook nu is een koning nodig die de moed heeft harde maatregelen te nemen die nodig zijn voor duurzame reiniging van het systeem. Het besef dat we in toenemende mate leven op geleende welvaart neemt toe, en de al langer sluimerende onvrede in de Westerse maatschappijen zwelt daarmee langzaam aan. Het wordt interessant om te zien welke politici het zelfvertrouwen hebben hun verantwoordelijkheid te nemen.

Occupy Amsterdam
Obama durfde deze week alleen nog maar te 'fluisteren' dat hij de actie Occupy Wall Street wel kon begrijpen. In Nigeria had Sanusi - gouverneur van de centrale bank - recent meer lef, hij liet de directeuren van Nigeriaanse banken acuut opsluiten voor manipulatie en fraude. Met de start van Occupy Amsterdam mogen onze politici vanaf vandaag laten zien of zij iets van de krijgersgenen van Roosevelt bezitten. 

^{Jeroen Bos is partner bij adviesbureau Mercator Novus
Robert Bierens is manager financial institutions Latin America bij FMO
Marcel Biemond is partner bij adviesbureau Mercator Novus}