'In Egypte zeggen de mensen: wij houden van de christenen'

Chris Rutenfrans − 15/10/11, 13:19
Egyptische kopten rouwen om de slachtoffers die vorige week omkwamen tijdens onlusten met het leger. © EPA

Betekent het bloedige geweld tegen de kopten dat de revolte in Egypte is mislukt, of niet?

TWISTGESPREK  Chris Rutenfrans met de Egyptisch-Nederlandse politicologe Monique Samuel

Op 5 januari schreef u in deze krant over de aanslag op een koptische kerk in Alexandrië waarbij 21 doden waren gevallen. Eén ding is zeker, zei u, de aanslagen voorspellen weinig goeds voor 2011. Toen brak de revolte uit, waarover u eerst sceptisch was. Later wordt u zo enthousiast dat u een dansje maakt op de tafel bij P&W uit vreugde over het aftreden van Mubarak. Hebt u daar geen spijt van?
Helemaal niet. Ik vind dat je in ieder geval één avond feest mag vieren als een dictator na dertig jaar opstapt. De volgende dag ga je dan de vreselijke uitdaging aan hoe je dit land op de rails moet zetten.

Zondagavond zijn kopten doodgereden door tanks van het Egyptische leger. Was die vreugdedans niet toch voorbarig?
U vergeet dat de aanslag op de koptische kerk in Alexandrië in scène was gezet door het Mubarak-regime om de aandacht af te leiden van een geplande demonstratie en om geld te krijgen voor 'de strijd tegen het terrorisme'. Toen zat Mubarak erachter en nu het leger.

Mubarak is weg, maar de kopten worden evengoed gedood.
Het leger heeft Mubarak laten vallen. Tantawi, de rechterhand van Mubarak, is nu de hoogste man van de Militaire Raad. We zijn nog niet klaar. Mubaraks kliek zit er nog. Maar het is toch geweldig dat we een dictator in achttien dagen hebben weggekregen? En we weten nu veel meer dan vroeger. We zien de beelden van tanks die op kopten inrijden. De revolutie heeft de waarheid veel dichter aan het oppervlak gebracht, door blogs, vrije journalisten en Al Jazeera.

Maar het nieuwe regime roept ook moslims op het leger te beschermen tegen christenen. En die moslims komen. Al voor die oproep stonden ze klaar om de christenen aan te vallen.
Dat zijn van staatswege betaalde bendes en soldaten in burger. En je hebt inderdaad moslims in Egypte die de christenen liever zien vertrekken. Het leger kan het zich permitteren op christenen te schieten, maar nooit op moslims.

Dat zegt toch veel. Uit de hele islamitische wereld worden de christenen verjaagd. Uit Irak, uit Afghanistan. Zullen ze niet ook uit Egypte worden verjaagd? Sinds maart zijn er al 93 duizend vertrokken.
Toen in Irak de kerken massaal werden aangevallen, was het enige antwoord van de Amerikanen: kom maar naar ons land. Dat gaf het signaal in de hele regio, ook in Egypte, om de christenen het leven zo moeilijk te maken dat ze zouden weggaan. Vorig jaar hebben de Arabische landen op de Khartoum-top besloten christelijke evangelisatie te bestrijden. Er was dus al lang een antichristelijke stemming. Maar de meeste Egyptenaren willen de kerk helemaal niet zien verdwijnen.

Hoe weet u dat?
Als ik in Egypte ben, word ik door iedereen vriendelijk bejegend, terwijl ze kunnen zien dat ik christen ben. Ze geven me cola, nodigen me uit. Ze zeggen: wij houden van de christenen. De kerken hebben in Egypte een goede naam omdat ze zorg en onderwijs geven ongeacht de godsdienst van mensen.

Toen ik tanks zag inrijden op kopten, dacht ik aan de bestorming van de Israëlische ambassade in september door Egyptische betogers.
In scène gezet door het leger.

Ik zag duizenden Egyptische moslims die joden haten. Het ambassadepersoneel zou gelyncht zijn als de VS niet tussenbeide waren gekomen. Daarna kreeg je het geweld tegen de kopten. Zo gaat het al langer in de islamitische wereld. Eerst de joden eruit, dan de christenen.
Daar ben ik het volstrekt mee oneens. Zondagavond zag je dat het leger uit is op een lichte vorm van burgeroorlog zodat het kan laten zien dat het niet kan opstappen en geen verkiezingen kan laten houden omdat het land te instabiel is. Er zullen ook een paar fanatici tussen hebben gezeten, maar je kunt niet zeggen dat de moslims de kopten aan het verdrijven zijn. De grote angst van kopten was: als Mubarak wegvalt, breekt de hel los, dan worden de kopten vermoord. Die angst kwam door jarenlange propaganda van het regime, die ik zelf een beetje was gaan geloven. Maar die komt niet uit. Dit jaar zijn voor het eerst daders van antichristelijk geweld berecht.

Waarom hebben dan 93 duizend kopten het land verlaten?
Uit diezelfde angst. Ik zie twee dingen. Je hebt een overheid die een deal wil sluiten met de moslimbroederschap en de salafisten, die de extremisten paait door allerlei radicale gekken uit de gevangenis vrij te laten. En je hebt de gewone burgers die naast elkaar, moslims en kopten, op het Tahrirplein zingen, bidden. In het voorjaar heb je voor het eerst openbare kerkdiensten gehad op Tahrir. Dat was vroeger onmogelijk. Er wordt voor het eerst gepraat over de misdaden tegen de kopten. Als er vroeger een kerk in de fik ging, kwam dat alleen in kerkblaadjes. Geen moslim wist ervan. Nu met de sociale media en de veel vrijere pers zijn koptische kwesties ineens nieuws.

U blijft optimistisch?
De komende twintig jaar worden heel moeilijk. De Militaire Raad geeft zijn macht niet op. En om een eind te maken aan de corruptie moet je veel ambtenaren ontslaan. Dat gaat pijn doen. Je kunt niet verwachten dat een arm land als Egypte met een machtig leger in korte tijd een volwaardige democratie wordt. Ik ben wel optimistisch over de aard van de Egyptenaren. Zij hebben zich de afgelopen maanden op hun mooist laten zien. Er is meer gemeenschapszin dan ooit.

Chris Rutenfrans is redacteur van de Volkskrant.


mailIcon print |

Jouw mening telt!

Deel jouw mening met de andere bezoekers

Aan het laden ...