Parlementariërs horen niet op het niveau van de wijk te denken. Parlementariërs horen de problemen van Slotervaart in een groter landelijk verband te plaatsen. Maar in zijn provincialisme komt Samsom niet eens op dit idee. Dat stelt Gijsbert Pols.

Een paar catchy soundbites op NRC.nl, een lang betoog op de site van de PvdA, Twitter natuurlijk en het onvermijdelijke aanschuiven bij Pauw&Witteman: de balans die Diederik Samsom na een jaartje parttime straatcoachen in Slotervaart opmaakte was vorige week alomtegenwoordig in de media.

Waaruit bestond die balans? Slotervaart heeft een probleem met criminele jongeren. Het huidige beleid biedt daarvoor geen soelaas, want de jongeren komen veel te gemakkelijk met hun gedrag weg. De oplossing is directe, continue en duurzame begeleiding van zowel de jongeren als hun ouders - 'keiharde betrokkenheid', in de woorden van Samsom. Om dat te kunnen realiseren moet het aantal ambtelijke schijven waarover die begeleiding loopt drastisch worden verkleind en de salariëring van de begeleiders omgegooid, want die zorgt er nu voor dat de beste mensen niet werken waar ze het hard nodigst zijn, namelijk op de straat.

Geen deelraadslid in Slotervaart
Het klinkt als een zinnig verhaal en het was ook een zinnig verhaal geweest, als Samsom deelraadslid in Slotervaart was. Hij geeft een gedegen analyse van een belangrijk probleem in de wijk en stelt een beleid voor om dat probleem op te lossen. Maar Samsom is geen deelraadslid in Slotervaart. Hij is parlementariër, een prominente bovendien, voor de grootste oppositiepartij. En die status maakt zijn verhaal provinciaal, defensief, opportunistisch en vooral heel erg dilettant.

Allereerst: parlementariërs horen niet op het niveau van de wijk te denken. Parlementariërs horen de problemen van Slotervaart in een groter, landelijk verband te plaatsen. Het is verschrikkelijk als je je niet langer in je eigen huis veilig kan voelen omdat de jongens die je ruiten ingooien een uur nadat ze zijn opgepakt alweer glimlachend voor je voordeur staan. Als ze überhaupt al opgepakt worden. Maar wie na acht uur 's avonds in de trein van Hoorn naar Enkhuizen zit, zal zich vaak genoeg even machteloos voelen. Tussen de jongens die daar mensen intimideren en de boys uit Slotervaart is er weinig verschil: dezelfde opgeschoten koppies, dezelfde drugs, dezelfde petjes, dezelfde muziek. Alleen het haar van de crimineeltjes in Slotervaart is wat donkerder.

Het Probleem van Nederland
Op landelijk niveau politiek bedrijven betekent dat je over zulk soort verbanden nadenkt. Maar in zijn provincialisme komt Samsom niet eens op het idee ze te leggen. En zo gonzen de media nu ook met de hulp van de PvdA van Marokkaanse probleemjongeren, wier criminele gedrag opnieuw van een probleem in de wijk tot 'Het Probleem van Nederland' wordt opgeblazen. Het is eenvoudig te zien wiens politieke agenda daarmee is gediend.

Samsom speelt Wilders ook op een andere manier in de kaart. Nadrukkelijk stelt hij dat zijn ervaringen als straatcoach hem meer hebben geleerd dan welk beleidsplan ook. Daarmee draagt hij bij aan de populistische beeldvorming van de politicus als wereldvreemde bureaucraat die elk contact met 'het volk' verloren heeft. Hij doorbreekt dat beeld weliswaar, maar als de uitzondering die de regel bevestigt. En zelfs als mensen zijn verhaal als authentiek beschouwen, zal hem dat weinig opleveren. Wilders kan de wijsheid die Samsom op de straten van Slotervaart heeft opgedaan eenvoudig pararen met een 'goh, bij de PvdA beginnen ze het ook te zien'. Sterker nog, hij kan zijn cynisme delegeren aan Geenstijl wat hij - gewoon, omdat het kan - dan ook prompt deed. 

Sluw plan
Maar vermoedelijk wil Samsom ook helemaal geen kiezers bij Wilders vandaan halen. Vermoedelijk is de opzichtige zelf-enscenering als streetwise politicus onderdeel van een sluw plan om Cohen van de PvdA-troon te stoten. Je hoort het Samsoms carrière-coach zo zeggen: 'Cohen wordt gezien als softe regent, dus we moeten jou neerzetten als man van de praktijk die de problemen áánpakt. Laat die klimaatverandering verder maar zitten.' 

Een kritiek van Samsoms showtje zou daarom niet de moeite waard geweest zijn, als het niet symptomatisch was voor de ideologische bloedarmoede van sociaal-democratisch Nederland. Cohen voerde onlangs een vergelijkbaar nummertje op, toen hij zich op nu.nl presenteerde als de man die er al een decennium geleden voor zorgde dat de immigratie in goede banen geleid wordt. Goede banen!  Waaraan kunnen we die herkennen? Aan de zelfverbranding van Kambiz Roustayi?

Perspectief
Een werkelijk sociaal-democratische politiek is alleen mogelijk als Samsom, Cohen en de zijnen weigeren te manoeuvreren langs dezelfde ideologische horizon als Wilders. Dat betekent niet dat je de democratische eisen negeert van burgers die door criminele jongeren worden geterroriseerd. Maar in plaats van hun probleem tot Het Probleem te maken, moet je een perspectief creëren waarbinnen criminele overlast in de buurt verschijnt als een lokaal symptoom van een veel dieper wortelend probleem.

Dieper ook dan de trein van Hoorn naar Enkhuizen. Onlangs zocht ik een oude klasgenoot op die in Basel werkt. We dronken een biertje aan de oever van de Rijn. De rivier was vol met zwemmers, die hun spulletjes in een felgekleurde waterdichte container meenamen. Er hoeft niet veel te worden gezwommen, want de stroming van de rivier is sterk. Maar niemand laat zich de stad uit drijven, want daar begint de chemische industrie en stroomt de rivier Frankrijk binnen.

Mijn vriend werkt voor een chemisch bedrijf dat bestrijdingsmiddelen produceert. De Zwitserse overheid en de EU hebben één van hun belangrijkste producten verboden. Onderzoek wees uit dat het product waarschijnlijk tot onvruchtbaarheid en kanker leidt. Dat 'waarschijnlijk' was voor het bedrijf genoeg om het wetenschappelijke onderzoek naast zich neer te leggen en, met behulp van een 'succesvolle' lobby, een verbod in de Verenigde Staten te voorkomen.

Toegegeven, in vergelijking met Slotervaart en de trein naar Enkhuizen ontbreken de petjes en ongetwijfeld is ook de muzieksmaak van de Baselse gifmengers anders. Maar verder? Samsom tekende in Slotervaart de volgende woorden uit de 17-jarige Yassine Yacoubi op: 'Ja, jullie komen hier nu even streng doen vanuit de gemeente. Maar hier in Nederland, hier mag toch altijd alles?' In  Baselse board-meetings klinkt dat zo: 'Ja, die EU kan nou wel streng doen, maar op de globale markt mogen we toch altijd alles.' Meer verschil is er niet. Ja, toch: vanuit Basel kunnen beduidend meer slachtoffers gemaakt worden dan vanuit Slotervaart.

Een politicus die een sociaal-democratisch alternatief voor het rechtse populisme wil bieden brengt deze voorbeelden als de lokale (Slotervaart) en de globale (Basel) gewrochten van dezelfde gewetenloosheid. Alleen op die manier wordt duidelijk dat criminele overlast weinig met 'Marokko' of 'Islam' te maken heeft en alles met een maatschappij die door principes als concurrentie, consumptie en individualisme wordt gedomineerd.

In een Europa dat boven een diepe economische afgrond bungelt en waar voor miljoenen mensen een leven in armoede dreigt, is dat sociaal-democratische alternatief hard nodig. Maar ik ben bang dat Diederik Samsom niet weet waarover ik het heb. Ik ben bang dat hij zegt: 'Ja maar de eurocrisis, dat doet Ronald Plasterk.'
Precies, Diederik, precies.

^{Gijsbert Pols is publicist en wetenschappelijk medewerker aan de afdeling Nederlands van de Freie Universität in Berlijn.}