Wat moet je er over zeggen, over die bezuinigingen? Toen ik vier jaar geleden over natuur ging schrijven was er nog geen vuiltje aan de lucht. Biologen en andere wetenschappers, natuurbeheerders en allerlei verenigingen waren volop aan het knutselen, frutselen, schoffelen, maaien, monitoren, meten en onderzoeken.

Allemaal, in zekere zin, in het kader van het grote project, het verbinden en vergroten van natuurgebieden, waar al vijftien jaar consistent aan gewerkt werd. Omdat het besef leek doorgedrongen dat er zoiets bestaat als voedselketens, dat het voortbestaan van de ene soort verband houdt met de andere soort. En dat het ook voor mensen beter was dat onze rivieren geen open riolen waren met dode vissen.

Het proces van natuurherstel was in volle gang, de achteruitgang van planten en diersoorten was al wat afgeremd, behalve op het boerenland dan. En er kwamen zelfs soorten terug, of bij. Eerlijk gezegd was het feit dat er geen vuiltje aan de lucht was precies de reden om over natuur te gaan schrijven. Ik moet nu even Koos van Zomeren citeren, uit zijn laatste boek, Naar de natuur: 'De natuur, het domein waarin dingen gebeuren zonder dat je jezelf de vraag hoeft te stellen of je het ermee eens bent of niet. Eten en drinken en regenkleding moest je meenemen, standpunten kon je gevoeglijk thuislaten.'

Vol overgave
In de luwte van politiek en polemiek was het mooi om te kijken hoe iedereen zich vol overgave stortte op zijn eigen diertje, plantje, gebiedje; je zou bijna zeggen: op zijn eigen hobby, maar dat is een beladen woord geworden. De een herintroduceerde de veldparelmoervlinder, een ander ringde steltlopers, een derde creëerde de ideale biotoop voor de gladde slang, een vierde redde de otter, een vijfde rommelde met waterstandjes in orchideeënveldjes, een zesde volgde de loopkever en een zevende keutelde met kanoeten. Van sommige activiteiten vroeg ik me wel af of ze wel zo zinnig waren, maar daar kon je dan vrolijk je kanttekeningen bij plaatsen in het veilige besef dat het project er niet meteen door in gevaar kwam en dat het geheel van activiteiten toch wel enig doel diende.

Onder de oppervlakte waren er natuurlijk wel tegenstellingen. Tussen de klassieke natuurbehouders, die het liefst ieder bestaand plantje in een couveuse wilden stoppen, en de aanhangers van 'nieuwe natuur' die, eenmaal aangelegd met graafmachines, vooral zijn eigen gang moest gaan. Aan het ene uiterste van het spectrum werd met vereende krachten geprobeerd de laatste zeven korhoenders in Overijssel te redden, terwijl het dier toch echt wilde uitsterven; aan het andere uiterste van het spectrum werd driftig gegraven teneinde 'wildernis' te creëren. Beide kampen gingen hun gang, het was en-en en niet en/of, de geldstromen werden gelijkelijk verdeeld.

Kwade wil?
En nu dus: bezuinigingen. Is er sprake van kwade wil? Ja, natuurlijk. Zeventig procent bezuinigen op een budget van bijna niets, maakt voor de overheidsfinanciën minder uit dan bijna niets. Maar het grote project wordt erdoor uitgekleed en dat is wel degelijk zo bedoeld.

Henk Bleker. De bewindspersoon spreekt graag van 'natuur waarvoor je geleerd moet hebben', van rare libellen, modderkruipers of van eiken die toch niet allemaal beschermd hoeven te worden. Lachen is dat. Terwijl zowat de gehele cultuursector het afgelopen jaar haar zaak mocht bepleiten bij Pauw & Witteman, zagen we als het om natuur ging slechts cowboy Henk, die zich fluitend door de onbenullige vraagstelling heen werkte.

Minachting
Eén kunstenaar had overigens een goed verhaal. Gijs Scholten van Aschat sprak van minachting, waarbij kunstenaars werden neergezet als uitvreters en cultuur als een hobby voor de elite uit de grachtengordel. Zo maakt Henk Bleker van natuurbeschermers mallotige, zwaar gesubsidieerde padvinders en van natuur een decadent obstakel voor het gezonde boerenbedrijf.

Minachting dus.

En natuurlijk: het is jammer dat je nu nog moeilijk met een glimlach kunt schrijven over geteut met tureluurs en gekeutel met kanoeten. Dat werk is, nu het bedreigd wordt, opeens diepserieus nodig.

_{Caspar Janssen is verslaggever van de Volkskrant.}