Het voortgezet onderwijs moet bezuinigen. Te hopen valt dat de minister zich niet aan de profielen vergrijpt.

Het lijkt rustig in Den Haag, maar achter de deuren van de Onderwijsraad wordt hard gewerkt om nog deze maand een onmogelijke opgave te volbrengen. De minister van Onderwijs, Marja van Bijsterveldt, heeft de Onderwijsraad gevraagd om een al in het regeerakkoord ingeboekte bezuiniging op het voortgezet onderwijs te voorzien van een deugdelijke onderbouwing.

Pretpakketten
In het regeerakkoord is afgesproken dat het aantal profielen in havo/vwo wordt verminderd, om op die manier 50 miljoen te besparen. De huidige vier profielen werden in de jaren negentig ingevoerd om pretpakketten te voorkomen en om leerlingen beter te laten voorsorteren op het hoger onderwijs. Nu zoekt de minister naar wegen om deze positieve effecten van de profielstructuur in stand te houden en tegelijkertijd de bezuiniging van 50 miljoen die ze op haar bord heeft liggen, te realiseren.

Uit haar adviesaanvraag aan de Onderwijsraad blijkt tussen de regels door dat ze zelf ook niet erg gelukkig is met deze afspraak. Ging ze in december 2010 nog uit van twee profielen in plaats van de huidige vier, in de adviesaanvraag wordt ook de mogelijkheid opengehouden de huidige vier profielen te behouden.

Riskant
Interessante vraag is nu wat de Onderwijsraad gaat doen. Terugkijkend naar de ontwikkelingen in het voortgezet onderwijs van de laatste decennia en met het oog op de kwaliteit van het onderwijs kan de raad eigenlijk maar één ding doen: de minister laten weten dat wijzigingen in de profielstructuur te riskant zijn en niet op steun van docenten kunnen rekenen. Uit een onderzoek van de Algemene Onderwijsbond blijkt dat de meerderheid van de docenten voor behoud van de vier profielen is. Het geheugen van deze docenten is goed. Zij herinneren zich nog dat er in 2008 brede steun in de Tweede Kamer was voor het rapport van de commissie Dijsselbloem, waarin werd vastgesteld dat grote onderwijsvernieuwingen in het verleden onzorgvuldig, te gehaast en met te weinig financiële middelen zijn uitgevoerd. Dat nooit meer, zou je denken.

De minister weet zich dit rapport ook nog te herinneren, want in haar adviesaanvraag schrijft ze dat de vermindering van het aantal profielen niet bedoeld is als grote stelselwijziging. Blijkbaar is bij het ministerie van Onderwijs de gedachte opgekomen dat je vernieuwingen wel gehaast en onzorgvuldig in mag voeren, als je maar ontkent dat het grote stelselwijzigingen zijn.

Knokken
Iedereen die recent op een havo/vwo-school heeft rondgelopen weet echter dat het verminderen van het aantal profielen wel een grote stelselwijziging is. Vakken moeten weer met elkaar knokken om hun plek in het rooster, bestaande samenwerkingen tussen vakken worden uit elkaar getrokken en de doorstroming van leerlingen naar het hoger onderwijs komt in gevaar.

De minister stelt wel als randvoorwaarde dat dit niet mag gebeuren, maar ze danst tegelijkertijd op de rand van de afgrond als ze kiest voor twee profielen. Haar eerste gedachte om terug te gaan naar een alfa- en een bètaprofiel ontneemt leerlingen die economie, psychologie of politicologie willen gaan studeren een goede aansluiting op het hoger onderwijs.  Haar tweede gedachte, een natuur- en een maatschappijprofiel, heeft hetzelfde effect voor leerlingen die geïnteresseerd zijn in een talenstudie. Minder dan drie profielen gaat dus ten koste van de doorstroming naar het hoger onderwijs.

Onzekerheid
En moet je je voor een vermindering van vier naar drie profielen een grote stelselwijziging op de hals halen en het voortgezet onderwijs weer voor een aantal jaren in onzekerheid storten? Van de invoering van de tweede fase, het vmbo en de basisvorming zijn docenten en scholen nog maar net bekomen. Weer een stelselwijziging zal zeker niet tot betere prestaties leiden, zoals de minister suggereert door haar actieplan voor het voortgezet onderwijs Beter Presteren te noemen.

De Onderwijsraad zou zijn rug recht moeten houden en de minister moeten adviseren die 50 miljoen elders te zoeken. Ingrijpen in de profielstructuur zorgt voor veel onrust in het voortgezet onderwijs en valt niet te rijmen met de conclusies van de commissie Dijsselbloem. Een ezel stoot zich in het algemeen geen twee keer aan dezelfde steen. Zelfs niet in vakantietijd.

^{Coen Gelinck is vicevoorzitter van de Nederlandse Vereniging van Leraren Maatschappijleer.}