Tv-recensie Femke Halsema: Elke samenleving krijgt de televisie die zij verdient

Televisiemakers en omroepbazen moeten ondanks de druk van de kijkcijfers programma's maken die maatschappelijke problemen agenderen. Maar de kijker thuis speelt ook een belangrijke rol: hij stuurt het aanbod.

De afgelopen weken was de belangrijkste lijn van verdediging van Murdoch en de zijnen dat afluisteren en omkopen voortkomt uit de behoefte van lezers. Als lezers roddel willen, dan krijgen zij roddel. Dit lijkt een waarheid als een koe maar het is geraffineerde misleiding. Het suggereert namelijk dienstbaarheid die er eigenlijk niet is. Als miljoenen lezers hadden gesmeekt om ranzige relletjes maar adverteerders er niet van overtuigd waren, dan hadden al die mensen naar hun achterklap kunnen fluiten.

Bovendien, geen lezer heeft gevraagd om het afluisteren van het antwoordapparaat van een vermoord meisje: dat is de verantwoordelijkheid van de redactie en de uitgever, en van hen alleen.

Bij televisieprogramma's wordt soms vergelijkbare argumentatie gebruikt: 'kijk maar naar de kijkcijfers'. En inderdaad, afgelopen woensdagavond bijvoorbeeld, hebben wij Nederlanders weer gesmuld van RTL-boulevard, Editie NL, Shownieuws en Lingo. Naar de prachtige documentaireserie van Gideon Levy (getiteld Levy) die de AVRO elke woensdag uitzendt, keek nog niet half zoveel mensen als naar een commerciële flutserie.

Voor veel televisiemakers zijn goede kijkcijfers van levensbelang. Zij weten dat als de kijkcijfers tegenvallen hun zorgvuldige gemaakte programma zijn langste tijd heeft gehad.

Maar ook bij het argument van de kijkcijfers geldt enige misleiding. Voor sommige programma's geldt namelijk dat ze goede kijkcijfers kunnen scoren maar dat hun 'marktaandeel' gering is. Nederlanders hebben nou eenmaal veel meer zin in bier en chips na een voetbalwedstrijd, dan na - zeg - een grote BN'er-show tegen de honger in Afrika. Adverteerders groeperen zich graag rond kooplust-opwekkende programma's en dat heeft gevolgen voor het uitzendtijdstip en de overlevingskansen ervan, ook bij de publieke omroep. Natuurlijk, naarmate er meer mensen kijken is er ook een grotere afzetmarkt voor geadverteerde spullen, maar al te vrome praatjes van mediabonzen over het belang om een 'breed publiek' te bereiken mogen wel een beetje worden gerelativeerd.

Bovendien, ook hier geldt de 'eigen verantwoordelijkheid' van omroepen. Levy of bijvoorbeeld Keuringsdienst van Waarde of Brandpunt verdienen een goed uitzendtijdstip en continuïteit omdat dwingende maatschappelijke en democratische problemen worden geagendeerd. Bezit van het platform dat televisie biedt en van de instrumenten van verleiding die het heeft, verplichten ook: noblesse oblige.

Maar ja, dit is al te vroom opgeschreven en miskent dat juist televisiemakers en omroepbazen de druk van kijkcijfers, marktaandelen en van politici die daar - soms nog meer - op zijn gefixeerd, het hevigste voelen. En dat zij, ondanks druk, toch alle programma's maken die ik zo-even noemde.

Grootspraak over de eigen verantwoordelijkheid van omroepen kaatst ook onmiddelijk terug. De afgelopen week heb ik me vaak gerealiseerd dat ik met mijn afstandsbediening het aanbod bestuur, zij het met minuscule tikjes. Als ik weer eens kies voor een flutserie dan ondergraaf ik daarmee heel langzaam het concurrerende publieke aanbod. Elke samenleving krijgt de televisie die zij verdient. Ik ook.

^{Jean-Pierre Geelen is met vakantie. Deze week wordt hij vervangen door Femke Halsema.}