Dijkverhoging tegen stijgend zeewater: waarom moet dat eigenlijk?

Heeft de Deltacommissie gelijk? Is de zeespiegel in 2100 met 130 cm gestegen? Wetenschappers buitelen over elkaar heen. Door René Didde..

Vrijwel uit het niets stond het daar opeens. Het vorige week verschenen rapport van de Deltacommissie vermeldde een stijging van de zeespiegel met maar liefst 1,30 meter voor het jaar 2100. De commissie onder leiding van voormalig landbouwminister Cees Veerman gaat daarmee een stuk verder dan Nobelprijswinnaar IPCC, het Intergovernmental Panel on Climate Change. Het laatste IPCC-rapport, van vorig jaar, en nu al een standaardwerk, komt tot maximaal 59 centimeter zeespiegelstijging – met inbegrip van een fikse onzekerheidsmarge. Veerman c.s. zitten meer dan 70 centimeter hoger.

‘En denk erom: het IPCC rekent ook met vijf andere scenario’s die beduidend minder apocalyptische resultaten opleveren’, zegt professor Jef Huisman. De aquatisch microbioloog van de Universiteit van Amsterdam spreekt dan ook van educated guesswork door Veerman en de zijnen. ‘Ze hebben een stuk of vijf factoren onderscheiden, waaronder uitzetting van zeewater en afsmelting van gletsjers. Bij elk van deze factoren telt de Deltacommissie 10 of 15 centimeter op, boven de aannames van het IPCC’, zegt Huisman. ‘Dat doen ze gewoon uit veiligheid, op basis van wat interviews met experts. Zo ben je al snel 70 centimeter hoger. Ja, zo kan ik het ook.’

Een van de experts die de Deltacommissie van advies voorzagen, is Roderik van de Wal van het Instituut voor Marien en Atmosferisch onderzoek (IMAU) aan de Universiteit van Utrecht. ‘Niks vijf factoren van 10 of 15 centimeter’, repliceert Van de Wal. Er is in zijn ogen maar één factor die ertoe doet, namelijk het afsmelten van het ijs op de Zuidpool. ‘We zien vanaf 2003 op Antarctica een versneld smelten van ijsplaten die in contact staan met de oceaan, met name de bekende Larsen-B-plaat.’

Versnelde smelt

Versnelde smelt
Hoe die versnelde smelt aan de onderkant van de ijsplaat wordt veroorzaakt, is nog onduidelijk. Met de stijgende temperatuur van de lucht door de toenemende uitstoot van kooldioxide kan het niets te maken hebben; het fenomeen speelt zich immers in het water af. ‘Mogelijk is het zeewater lokaal warmer, maar feit is dat het ijs smelt en versneld wordt afgevoerd’, aldus Van de Wal. Vanwege het uitblijven van een sluitende verklaring wilde het IPCC het verschijnsel vorig jaar niet opnemen in de schattingen. ‘Wel is gezegd’, aldus Van de Wal, die heeft meegewerkt aan het IPCC-rapport, ‘dat dit effect voor Antarctica en Groenland tezamen maximaal een stijging van 17 centimeter tot gevolg kan hebben.’

Versnelde smelt
Het punt is nu dat wetenschappers sinds het verschijnen van het IPCC-rapport intussen een soortgelijk afsmelten zien optreden van het ijs in andere gebieden van de Zuidpool. Pine Island en Thwaits smelten behoorlijk, om onopgehelderde redenen, aldus Van de Wal. ‘Daardoor kun je de smeltende ijskappen op Antarctica verantwoordelijk houden voor een stijging van de zeespiegel van maximaal driemaal 17 centimeter, oftewel 51 centimeter.’

Versnelde smelt
Opgeteld bij de maximale schatting van het IPCC van 59 centimeter, leidt dat tot maximaal 110 centimeter. Tel daar voor Nederland nog een bodemdaling van maximaal 10 centimeter per eeuw bij, en voilà: de Noordzee is in 2100 maximaal 120 centimeter hoger dan nu. ‘Hoe Veerman bij 130 centimeter komt, weet ik niet, maar om die laatste 10 centimeter maal ik niet’, zegt Van de Wal.

Versnelde smelt
Alles maximaal. Maar dat was ook Veermans opdracht: ‘Breng de maximale zeespiegelstijging in kaart’, aldus Van de Wal. ‘De commissie nam terecht haar toevlucht tot het somberste IPCC-scenario (het zogeheten A1F1-scenario).’ Simpel gezegd rekent zo’n model temperatuur en zeespiegelstijging uit nadat de wereldwijde broeikasemissies erin zijn gestopt. ‘De huidige uitstoot’, zegt Van de Wal fijntjes, ‘is overigens groter dan die van dat A1F1-scenario, vooral door de voortgaande economische ontwikkeling van China en India. Als het IPCC nu zou gaan rekenen, zou het somberste scenario leiden tot een hogere zeespiegelstijging dan de 59 centimeter van vorig jaar.’

Versnelde smelt
Volgens de Utrechtse wetenschapper gaat geen enkele hypothese ervan uit dat de gigantische smelt aan de Zuidpool tijdelijk is en over pakweg tien jaar tot stilstand komt. ‘Zeker weten doen we het niet, want we begrijpen de processen immers niet.’

Politiek advies

Politiek advies
Jef Huisman reageert cynisch. ‘Er circuleren ook andere schattingen van de zeespiegelstijging, vorige week nog in Science. Het probleem is dat de Deltacommissie een wetenschappelijk onzekere schatting van de zeespiegelstijging direct vertaalt in een politiek advies, met draconische en peperdure voorstellen, zoals een verhoging van het peil van het IJsselmeer met maar liefst anderhalve meter. Dat doen ze om voldoende zoet water te hebben om in tijden van droogte water in te laten in sloten en vaarten. Zo is er voldoende irrigatiewater en vooral ook een tegendruk tegen de toenemende zoute kwelstroom die onder dijken en duinen de landbouwgrond in de kustgebieden bedreigt als gevolg van de zeespiegelstijging.

Politiek advies
‘Gezien de landbouwkundige achtergrond van de commissie-Veerman sta ik daar niet van te kijken.’

Politiek advies
De Utrechtse ijsexpert Van de Wal vindt de directe koppeling door de commissie-Veerman van wetenschappelijke inzichten met maatregelen als dijkverhoging, zandsuppletie en verhoging van het peil van het IJsselmeer eveneens kort door de bocht.

Politiek advies
‘Het werkelijke probleem is de klimaatverandering; de zeespiegelstijging is daar slechts een beperkt onderdeel van. Je kunt voor hetzelfde geld van de dijkverhoging ook CO2 in de grond stoppen of windmolenparken bouwen.

Politiek advies
‘Maar daar ga ik niet over. Ik reken slechts voor wat de maximale stijging van de zeespiegel is. En dat doen we naar eer en geweten. We baseren ons op de huidige reeks data van slechts tien jaar. Over tien jaar moet ik mogelijk een wat ander verhaal vertellen. Met een hogere of lagere stijging van de zeespiegel.’