Je bent niet mislukt als je nog geen baan hebt

De Tweede Kamer is volgens Tof Thissen kritisch over de effecten van reïntegratie. Sociale diensten vinden dat onterecht en zijn juist trots op wat zij bereiken....

Ingrid is werkloos en volgt een trainingsprogramma van het Werkatelier, een initiatief van de gemeenten Leiden, Leiderdorp en het CWI. Ze leert daar doelen stellen, komt erachter waar ze goed in is en hoe je als werknemer functioneert in een groep. Ingrid weet nu precies wat ze wel en niet kan en hoe ze dat overbrengt bij sollicitaties. Heeft ze gelijk een baan aan dit traject overgehouden? Nee. Maar ze heeft wel weer perspectief op werk. Weggegooid geld? Volgens een meerderheid in de Tweede Kamer wel. Alleen met een betaalde baan tel je mee.

Frans is een oud-ondernemer die na een failliet is aangewezen op de sociale dienst. Hij kan met behulp van reïntegratiegeld zestien uur per week werken als meubelstoffeerder. Het is een eerste stap terug naar de arbeidsmarkt en het maakt dat hij weer de discipline kan opbrengen om er wat van te maken en verder te komen. Hij blijft echter deels afhankelijk van de sociale dienst omdat hij niet fulltime kan werken. Is Frans nu mislukt? Volgens een meerderheid van de Tweede Kamer wel. De sociale dienst telt hem namelijk nog steeds als klant.

Donderdag debatteert de Tweede Kamer over de effectiviteit van reïntegratie. Dat wordt een pittig debat. Uit de monden van parlementariërs van zowel coalitie- als oppositiepartijen klinken negatieve oordelen over de bereikte resultaten. Zij vinden dat gemeenten de 1,6 miljard euro aan reïntegratiegeld niet goed besteed hebben als mensen daarmee niet aan een fulltime betaalde baan zijn geholpen.

Sociale diensten moeten dus beter voor het voetlicht krijgen dat zij in hun werk steeds succesvoller zijn. Anders bestaat het risico dat de Tweede Kamer een graai in de reïntegratiekas doet. Terwijl dat geld juist zo hard nodig is. Effectief reïntegratiebeleid is meer dan mensen direct aan het werk helpen. Soms betekent het langdurig investeren. Bovendien hangt er een recessie in de lucht. Als die er echt komt, heeft dat natuurlijk gevolgen voor het aantal mensen in de bijstand. Sociale diensten willen de middelen en mogelijkheden behouden om hun klanten zo goed mogelijk te ondersteunen.

Parlementariërs baseren hun negatieve oordeel op de recente beleidsdoorlichting over reïntegratie. Maar die beleidsdoorlichting bestempelt alleen het verkrijgen van betaald werk als een succes. Uit de voorbeelden blijkt echter dat je anders moet kijken. Niet alleen de vraag of de reïntegratiemiddelen leiden tot voldoende uitstroom naar arbeid is relevant, maar ook de vraag of wij bereid zijn in deze mensen te blijven investeren en ze niet af te schrijven.

Uit de evaluatie van de Wet Werk en Bijstand blijkt bovendien dat gemeenten veel succes boeken met de uitvoering van die wet. In 2007 is het aantal bijstandsuitkeringen voor het derde achtereenvolgende jaar fors gedaald. Eind december werden 275 duizend uitkeringen geteld, 60 duizend minder dan eind september 2004, vlak na invoering van de Wet Werk en Bijstand. Steeds minder mensen zijn dus afhankelijk van de bijstand. Velen zitten in een reïntegratietraject en hebben weer perspectieven. Want iedereen mag weer meedoen. Betaald of niet.

Neem Cathy uit Arnhem. Met korte onderbrekingen heeft zij vanaf 1993 een uitkering. Nu neemt ze deel aan het reactiveringsproject ‘Arnhem in beweging’. Ze heeft een periode gehad waarin ze de sociale dienst wel kon schieten, maar dankzij investeringen is nu haar zelfvertrouwen weer aan het terugkeren. Ze kan nog niet gelijk een fulltimebaan aan, maar stap voor stap kan ze wellicht wel parttime aan de slag. Is Cathy niet de moeite waard om in reïntegratiegeld in te steken?

Natuurlijk kan het reïntegratiebeleid altijd beter. Gemeenten zijn pas vier jaar bezig met reïntegreren en leren met de dag. Sociale diensten wisselen goede voorbeelden uit, richten zich meer op maatwerk en zijn niet te beroerd nieuwe dingen uit te proberen. Het reïntegratiebeleid weer weghalen bij gemeenten doet geen recht aan de lokale kennis en kracht die is opgebouwd.

Reïntegratie heeft resultaat en helpt mensen als Ingrid, Cathy en Frans verder. Elke stap richting activering en richting arbeidsmarkt is winst voor de klant én voor de maatschappij. Misschien niet volgens modellen die de kortetermijnuitstroom naar regulier werk meten, maar wel volgens de mensen die weer in beweging komen.