Lachen in ‘concentratiekamp’ Camp David

Terug naar 5 september 1978. In het zomerverblijf van de Amerikaanse president Carter onderhandelen de Egyptische en Israëlische leiders Sadat en Begin over vrede....

In Camp David, het zomerverblijf van de Amerikaanse president, neemt de Egyptische president Anwar Sadat op 6 september 1978 het woord. Het is de tweede dag van vredesonderhandelingen tussen Israël en Egypte onder leiding van de Amerikaanse president Jimmy Carter. Die denkt dat de sessies een dag of drie, hoogstens een week, zullen duren.

Het moeten informele, losse onderhandelingen worden, met de voeten op tafel, met lekker eten en zonder pers. Geen colberts, geen dassen, luidt de dresscode. Sadat houdt zich eraan, de Israëlische leider Menachem Begin heeft geen zin en draagt alle dertien dagen dat de gesprekken duren wel colbert en das. Begin haat Sadat, en het gebrek aan liefde is wederzijds.

Toch is de sfeer dankzij Carter vrij goed. Sadat begint die tweede dag met het anderhalf uur lang voorlezen van zijn plannen voor vrede in het Midden-Oosten. Begin en Carter luisteren aandachtig en als Sadat klaar is, grapt Carter dat Begin nu alleen nog even hoeft te tekenen: ‘Dat scheelt iedereen een hoop tijd’. Sadat en Begin moeten er hard om lachen. Maar de Israëlische premier peinst er niet over Sadat zijn zin te geven.

De bijeenkomst in Camp David met als doel vrede in het Midden-Oosten en teruggave van Egyptisch (de Sinaï) en Palestijns gebied dat in 1967 door Israël is veroverd, is in hoge mate te danken aan Sadat. Deze is op 19 november 1977 onverwachts naar Jeruzalem afgereisd en heeft Israël onderhandelingen aangeboden.

Egypte en Israël verkeren sinds 1967 in staat van oorlog en dat put vooral Egypte economisch uit. Er breken zelfs voedselrellen uit. Sadat wil door Camp David erkend worden als onbetwist leider van de Arabische wereld die het vredesoverleg vlot trekt, de Sinaï terugkrijgen en geld binnenhalen. De VS willen hem belonen als Sadat vrede sluit. Sadat heeft haast. Een geplande grote internationale conferentie in Genève laat maar op zich wachten. Wil hij aan de macht blijven, dan is dat een gang naar Jeruzalem waard.

Begin heeft zijn eigen motieven om Sadat te ontvangen. De conferentie in Genève zal wellicht veel meer van Israël eisen dan Sadat in zijn eentje. Begin zelf wordt in 1977 regeringsleider als zijn Likud-partij aan de macht komt. Likud wil de Palestijnse gebieden onder geen beding opgeven en juist meer nederzettingen in plaats van ze op te geven, zoals Sadat en de VS eisen.

Sinds de stichting van de staat Israël in 1948 zijn de socialisten aan de macht en de machtswisseling betekent een politieke aardverschuiving. Sadat wil vrede, en een regeling van de Palestijnse kwestie. Vrede kan hij krijgen, als Begin de ruimte en tijd krijgt om de Palestijnse zaak naar eigen inzicht op te lossen, zonder buitenlandse druk. Na dertien dagen zijn alle onderhandelaars kapot. Sadat vertrekt nog bijna uit woede en Begin spreekt van een ‘concentratiekamp’. Maar de top móet slagen en beide partijen doen water bij de wijn. Sadat krijgt de Sinaï terug op voorwaarde dat Begin niet expliciet hoeft te zeggen dat Israël de Palestijnse gebieden zal verlaten. Begin wil wel het bouwen van nieuwe nederzettingen voor drie maanden bevriezen, hoewel Carter en Sadat volledige bevriezing hebben gevraagd.

Voor zijn flexibele opstelling krijgt Sadat van de VS per jaar 2 miljard dollar en hulp om zijn leger tot het sterkste van de Arabische wereld te maken. Ook Israël kan op miljarden rekenen. Uiteindelijk levert het overleg twee documenten op, het zogeheten Framework dat uiteindelijk tot vrede tussen Egypte en Israël leidt en het Framework for Peace voor de Palestijnse kwestie, dat verzandt echter in commissie-overleg. Begin en Sadat krijgen de Nobelprijs voor de Vrede voor hun inzet.

Maar Sadats optreden wekt woedde in de Arabische wereld. De ‘verrader’ wordt de Arabische Liga uitgezet en radicale moslims willen hem doden, wat in oktober 1981 ook lukt. Dankzij Camp David is de oorlog tussen Israël en Egypte voorbij. Maar de Palestijnse kwestie blijkt geen stap dichter hij een oplossing te zijn gekomen.

Henk Müller