Het laatste pretcafé

Chez Louisette is de laatste guinguette van Parijs, een café waar vol-continu wordt gegeten, gedronken, gezongen en gedanst. ‘Voor mij is het hier alsof je onder familie bent.’ Door Ariejan Korteweg..

Met de platte pet stevig op het hoofd toetert Kiko in het oor. ‘Wat dacht je. Natuurlijk woon ik in een wagen. Alle zigeuners hier in het hart van Frankrijk wonen in wagens. Het enige huis dat we hebben is een kantoortje. Om samen te komen, om mensen te spreken, begrijp je? We moeten onze cultuur koesteren, net zoals dat hier gebeurt.’

Dan komt de champagne weer door. Kiko is een belangrijke man bij de zigeuners, had Manuela gezegd. Gisteren was hij jarig en dat wordt gevierd, in Chez Louisette. Ook bij zijn vrienden zit de stemming er al behoorlijk in. Niet lang daarna danst een van hen – de Portugees, noemen ze hem – met een verbouwereerde toeriste, die aan het eind van het lied alle zeilen moet bijzetten om te voorkomen dat ze vol op de mond wordt gezoend.

Achter de balustrade van de eerste verdieping slaat Manuela het tafereel gade. ‘Ik heb altijd één stelregel gehad’, zegt ze hoofdschuddend. ‘Alles is toegestaan, maar van m’n lijf blijf je af. Gelukkig had ik een vriend die bokser is geweest. Die nam ik mee op tournees.’

Die tournees brachten haar over de hele wereld. In Tanger zong ze voor de koning van Marokko. Ze trad op in Berlijn, in Texas, in Egypte, Zwitserland en Finland. Ze is te zien in films en documentaires, beroemde muziekhuizen brachten haar albums uit. Maar elke zaterdag en zondag komt ze zingen in Chez Louisette. ‘Ik ben heel trouw aan wat ik doe.’ Dezelfde trouw legt ze aan de dag voor het repertoire van Edith Piaf. Non, je ne regrette rien doet ze met een ‘r’ die rolt als een vat over een holle weg. ‘Ik heb nu eenmaal zo’n stem’, zegt ze haast verontschuldigend.

Dan buigt ze zich weer over de balustrade en wijst naar een gebronsde verschijning in stemmig bont. ‘Dat is Olivia Valere, een heel chique dame, zeg maar een kunstenares. Ze heeft grote nachtclubs in Marbella. Die komt hier vaker.’

Voor Chez Louisette stap je uit bij het eindpunt van metrolijn 4: Porte de Clignancourt. Je loopt langs de balletje-balletjetovenaars met de grote bundels papiergeld in hun zakken; dat ze hier niet met ballen, maar met schijven schuiven, maakt voor de winstkansen niet uit. Dan onder de grote rondweg door, langs de Arabische jongens die Chanel nummer 5 en riemen van D & G aanbieden voor onwaarschijnlijke prijzen.

Zo kom je bij de vlooienmarkt van Saint-Ouen, in werkelijkheid een dorp van handelaren met waren in alle prijsklassen. Aan de randen zijn de kramen met schoenen, kleding, leren jassen en cd’s. Meer naar binnen vind je de bric-à-brac: kapstokken, schalen, prenten, servies. In het hart huizen de echte antiquairs: deftige zaakjes, vaak gespecialiseerd in één stijl: art déco, Louis XVI, fin-de-siècle.

In de oksel van zo’n straatje is Chez Louisette. Ooit wemelde het in en om Parijs van dergelijke pretcafés, waar altijd levende muziek was en vol-continu werd gedronken, gegeten, gezongen en gedanst. Nu is er nog één, de laatste guinguette van Parijs.

Wie er voor het eerst binnenstapt, knippert onwillekeurig even met de ogen. Gekleurde lampjes, slingers, warmte, lange witgedekte tafels – alsof je op een filmset uit de hoogtijdagen van de Franse film komt, vergeten door iedereen behalve de figuranten.

Chez Louisette is, net als de markt, alleen op zaterdag, zondag en maandag open. Maandag is het doorgaans rustig. Pal naast de bar is de tafel waaraan Richard de kruiswoordpuzzel uit Le Parisien oplost en intussen kijkt of alles goed gaat. Hij knipt met de vingers als een poging tot bestellen niet wordt opgemerkt, hij wijst naar de deur als potentiële klanten naar binnen turen. Klanten die gebruik willen maken van de toiletten, aan de overkant van het straatje, geeft hij een muntje van 50 cent.

Richard (73), die voluit Richard Ghozlan heet, is de patron. Met zijn broer Armand nam hij 43 jaar geleden de zaak over van Louisette (‘Een goed mens van 1 meter 50’) wier pronte beeltenis overigens nog steeds op de menukaart staat afgedrukt.

Richard was rechtenstudent, maar samen met zijn broer ook marktkoopman. Ze stonden bekend om hun rode overhemden met zwarte boord en dito manchetten, een door Richard bedachte combinatie. De broers kwamen geregeld bij Louisette, vanwege de muziek en om wat te drinken. Zo zijn ze geleidelijk in de zaak gerold. Sinds de dood van Armand, in 2000, staat Richard er alleen voor. Hoe lang hij dat nog volhoudt, durft hij niet te zeggen. Al jaren zoekt hij een koper. Zijn zoons voelen er volgens hem niet voor de boel over te nemen.

De Ghozlans zijn pied-noirs, Fransen uit Algerije. In 1962 vestigden ze zich definitief in Frankrijk. Als hij niet op de zaak is, verdiept Richard zich in een ander deel van zijn voorgeschiedenis: Talmoed, Thora, de psalmen van David. ‘Lezen en studeren, dat is de keerzijde van mijn leven. De Talmoed is een oceaan van kennis, waarvan Confucius en Freud niet meer dan de stranden vormen’, vertelt hij. Hij lacht: ‘Een joodse pied-noir die het Franse chanson levend houdt* is dat niet wonderlijk?’

Gisteren was er een rechter uit Duitsland, vertelt hij. ‘Een jonge kerel met een zware verantwoordelijkheid. Zo iemand komt hier om zijn zorgen te vergeten. De groten van de wereld, maar ook de kooplieden van om de hoek kunnen hier dromen en even genieten.’

We worden gestoord. Een keurige dame buigt zich voorover en zegt: ‘Bent u de patron? Uw toiletten zijn smerig. Schande!’ Ze beent weg, haar vriendin met zich meetronend.

Richard staat op en snelt naar de overkant; dit kan niet, nog geen halfuur eerder had hij de properheid van zijn restaurant geroemd. Hij duikt de toiletten in, komt terug, vraagt waar de dame is gebleven en draaft haar achterna, de straat op. Verbijsterd komt hij terug. ‘Klootzak, zei ze midden op straat tegen me. Terwijl de toiletten brandschoon zijn. Ga maar kijken.’

‘Ze zijn schoon’, verbetert Isabeau, die inmiddels is aangeschoven. ‘Maar ze zijn ook saai: grijs en wit. Geef ze eens een kleurtje, zet er bloemen in. Dan ziet het er anders uit.’

Isabeau met de rode haren en de groene klephoed is de laatste aanwinst in de artiestenstal. Haar repertoire dateert van het begin van de vorige eeuw: chansons retro en musettes van Aristide Bruant, Yvette Guilbert, tot aan Brassens en Gainsbourg, maar ook Lili Marleen en Le temps des cerises. Om Richard op te vrolijken zingt ze zijn favoriet, J’en ai marre (‘Het zit me tot hier’), in de jaren twintig al geliefd bij het Front Populaire.

Achter haar de onverstoorbare vaste begeleiders van Chez Louisette: Philippe op elektronische orgel en Gabriël op accordeon. Ze komen uit Roemenië, waar ze volgens Richard hebben gestudeerd aan de beste conservatoria.

‘Hier komen veel toeristen. Die verstaan niet alle nuances’, legt Isabeau tussen twee sets uit. ‘Het subtiele repertoire bewaar ik voor Pigalle of Montmartre, waar ik optreed met m’n Nuit Blanche à l’Absinthe.’ Daar hoeft ze ook niet met het mandje rond na elke set.

Een ouder echtpaar staat op voor een innige dans. Ze heten Simone en Guy, komen uit Parijs en zijn verknocht aan Chez Louisette. ‘Voor de discotheek hebben we de leeftijd niet meer. Dit is zo sympathiek’, zegt Guy. Hij vertelt dat er ook in Joinville aan de Marne nog wat guinguettes zijn overgebleven. ‘Maar hier is het losser, minder georganiseerd.’

De volgende zondag is Richard niet op de afgesproken tijd op de zaak. ‘Hij komt vandaag niet’, zegt de barman. ‘Jawel’, weet zijn zoon, die deurwacht heeft. ‘Hij komt later, hij voelde zich niet goed.’

De Richard die binnenkomt, ziet er bleek en waterig uit. ‘De maag is van slag’, legt hij uit. Zelfs het bord met wortelen dat een bezorgde serveerster komt brengen, wijst hij af. ‘Twee hartoperaties gehad’, fluistert Manuela terwijl ze meewarig naar hem kijkt. ‘Een derde is fataal, dat is bekend.’

Manuela heeft ravenzwart haar en een geruststellend figuur. Al veertig jaar is ze de vedette van Chez Louisette. ‘De mensen noemen me vaak Louisette’, zegt ze, nadat Minouche de microfoon heeft overgenomen. ‘Als ik zou opschrijven wat ik heb meegemaakt, weet je niet wat je leest.’

Mesrine, de grote Franse bankovervaller, kwam hier soms. Zijn naam staat niet als aanbeveling op de menukaart. Daar vind je wel Francis Ford Coppola, Jean Marais, Sharon Stone, Serge Gainsbourg, Laurent Fabius.

De toekomst? Zolang Richard niet verkoopt, blijft alles bij het oude, denkt ze. Maar het kan ook een Chinees worden of een Italiaan. ‘Dan zou een echt Parijse traditie verdwijnen. Voor mij is het hier alsof je onder familie bent. Richard is voor iedereen papi.’

Met een knipoog en een vertrouwelijke hand op een schouder van de klanten gaat ze na het zingen rond met de mand. ‘Je leert de mensen kennen. Italianen, heel plezierige klanten overigens, geven amper. Dan kun je beter Duitsers, Zwitsers, Nederlanders hebben.’

Richard heeft twee zonen. De jongste heeft in geen twee jaar een voet hier binnen gezet. De ander is Rudy (48) en hij is de duvelstoejager van zijn vader. ‘Het is niet altijd gemakkelijk’, zegt hij nadat hij zich eindelijk uit de keuken heeft kunnen losrukken. ‘Voor mij is hij extra streng. Maar het is ook mooi om met je vader te werken.’

Ooit stond Marcello Mastroianni hier voor de deur met een heel gezelschap filmmensen, zegt Rudy. Maar alle tafels waren bezet, en aan de bar stond een groep mensen uit Bretagne die al twee uur wachtten. ‘Ik riep m’n vader: snel, maak een tafel leeg, daar staat Mastroianni. Geen denken aan, zei die: deze mensen wachten al uren, die gaan voor. Mastroianni is vertrokken.’

Zo doe je dat, denkt Rudy. Hij doet zijn schort af, legt zijn handen op tafel en blijkt over de hele opvolgingskwestie heel anders te denken dan zijn vader. ‘Je kunt niet voorspellen wanneer, maar op een dag komt papi niet meer. Dan neem ik het over. Ik ben hier geboren, bij wijze van spreken. Ik doe de bar, de deur, de keuken, de bediening. Als papi niet meer komt, gaan we gewoon door. En alles blijft zoals het is.’

Intussen heeft Kiko voor zijn gezelschap de hors d’oeuvres laten aanrukken, en nog meer champagne. De Portugees kijkt begerig naar de dame van Marbella.