Gelegitimeerde passiviteit in een chique omgeving

Samen met Lino Hellings maakte Yvonne Dröge Wendel (47) een kunstwerk voor zorgcentrum De Bieslandhof in Delft. De vaak demente bewoners kunnen in een treincoupé zitten....

Hoe kwam u op het idee?

‘We kregen de opdracht van De Bieslandhof en de Stichting Kunst en Openbare Ruimte. Die maakten duidelijk dat ze een keer iets anders wilden. Veel kunst in bejaardenhuizen wordt nauwelijks gezien of maar weinig gebruikt. Wij konden eerst langdurig onderzoek doen. Wat wilden de bewoners? Wat is hun belevingswereld? We hebben workshops met vilt gehouden om met ze in contact te komen. Eerst gingen we er vanuit dat de kunst vooral moest prikkelen, aanzetten tot activiteit. Totdat een vrouw zei: we hebben ook het recht om niets te doen. Vanaf daar zijn we verder gaan met het begrip passiviteit, overigens zonder dat we ons wilden vastleggen op een bepaald idee.’

En ineens daar was de coupé.

‘Je kunt natuurlijk kiezen voor een lullig bankje in het park. Maar dat is écht niets doen. Een bushalte geeft al wat meer legitimiteit aan niets doen. Het verblijf in een treincoupé is een chiquere vorm, een plek met uitstraling.’

Hoe ziet het eruit?

‘We hebben in een gang van de gesloten afdeling in de nieuwe vleugel zes comfortabele stoelen geplaatst, achter elkaar, zodat je privacy hebt en je je kunt terugtrekken, met een familielid bijvoorbeeld. Achter een glazen wand staan beeldschermen. Daar trekt op film een Nederlands polderlandschap voorbij. Veel wolkenluchten, weiland, bomen. Het is de polder tussen Medemblik en Enkhuizen. Daar is de gewenste eenvormigheid. Kerktorens, boerderijen, bedrijven hebben we weggehaald. Die vragen maar om interpretatie: waar zou het zijn, zou ik dat moeten weten? Dat leidt af. We hebben een prettige omgeving willen creëren, waarin je tot rust kunt komen. Veel grijze, grijsgroene tinten.’

Van Railaway op tv, die treinen door berg en dal, kun je ook heel kalm worden.

‘Het is niet te vergelijken. Onze coupé is complexer. Het is een fysieke ervaring. Je krijgt het gevoel van reizen. Er klinkt geluid, tedoem, tedoem. Het wordt even donker als bomen passeren. Op de gang komen personen langs met koffie en thee, iemand die stofzuigt.’

Worden de bewoners niet gewoon voor de gek gehouden?

‘Hoezo? Ik denk dat ze wel degelijk beseffen dat ze niet echt reizen. Maar ze hebben niet het gevoel dat ze opgesloten zitten. Onrustige bewoners die vaak aan de deur staan te rammelen omdat ze eruit willen zitten nu lange tijd in de stoelen. Een vrouw herhaalt maar dat ze zo dankbaar is. Nog voordat we de coupé wilden openen hadden bewoners al de linten verwijderd. Ze waren zo nieuwsgierig. De coupé is gekráákt.’

Is het kunst of gezondheidszorg?

‘Kunst. Of het allemaal zo had gewerkt als bijvoorbeeld iemand van De Bieslandhof zelf de coupé had ingericht, betwijfel ik. Het is nu echt één geheel geworden. Het beeld is belangrijk. We zijn gevraagd vanwege ons vakmanschap, onze ervaring met interactieve projecten. We hebben het hier kunnen combineren: Lino doet altijd veel onderzoek voordat ze iets op een locatie ontwikkelt, ik ben altijd bezig met de relatie tussen personen en objecten.’

Dit past in uw oeuvre: u trouwde al met een kast uit uw kindertijd.

‘Mijn tweede naam Wendel is het meubelmerk. Je kunt meer uit een object halen dan kleur en vorm. Je kunt het spannender maken door er verhalen, emoties in te stoppen.’