Reizen zonder zorgen met een iPod als coach

Voor jongeren met autisme is het reizen met bus of trein lastig. Een mp3-speler helpt hen bij onverwachte gebeurtenissen. Door Malou van Hintum..

Het lijkt zo vanzelfsprekend: je gaat naar de winkel en laadt je boodschappenkarretje vol, je fietst naar het station en stapt op de trein. Alle handelingen die daarvoor nodig zijn, verricht je op de automatische piloot.

Fiets stallen, kaartautomaat zoeken, bestemming bepalen, soort kaartje intikken, wel of geen datum toekennen, aangeven of je met kortingskaart reist, betaalwijze bepalen, pinpas erin en eruit halen, pincode intikken, kaartje opvissen en bij je steken, naar het juiste perron lopen, in de goede trein stappen.

Simpel. Maar niet voor mensen met autisme. Want bij elke stap kan het fout gaan.

Om die reden hebben sommigen een begeleider bij zich als ze op stap gaan. En om die reden kunnen ze niet altijd op stap, want zo’n begeleider is niet altijd beschikbaar.

Een digitale coach kan daarom uitkomst bieden, zegt Saskia Timmer. Zij geeft leiding aan het iPod-project dat zo’n digitale coach ontwikkelt. Timmer is verbonden aan het Dr. Leo Kannerhuis, een gespecialiseerd centrum voor mensen met autisme-spectrumstoornissen. In het project werkt dit centrum samen met de afdeling Kunstmatige Intelligentie van de Radboud Universiteit Nijmegen, het ICT-bedrijf Re-phrase en Ponte-M, een research- en development- organisatie voor taal- en spraakmoeilijkheden. De gemeente Nijmegen geeft subsidie.

Timmer: ‘Mensen met autisme ontwikkelen niet automatisch de vaardigheden die ze in het dagelijkse leven nodig hebben. Daar is specifieke training voor nodig. Je moet dan denken aan vaardigheden voor persoonlijke en huishoudelijke verzorging, maar ook voor maatschappelijke participatie.’

Reizen met het openbaar vervoer hoort daar ook bij, en vormt het eerste terrein waarvoor nu een digitale coach wordt ontwikkeld. Timmer: ‘Reizen kunnen jongeren vaak wel technisch leren: een kaartje kopen, naar het perron gaan, enzovoort. Maar op het moment dat in de route die zij kennen onverwachte gebeurtenissen voorkomen, hebben ze een probleem.’

Bijvoorbeeld: de kaartautomaat doet het niet, de trein heeft vertraging of vertrekt van een ander perron. Om met die nieuwe situatie te kunnen omgaan, moet je informatie kunnen generaliseren en problemen kunnen oplossen. En juist dat kunnen mensen met autisme vaak niet. Timmer: ‘Een ander punt is dat ze vaak last hebben van een zwakke centrale coherentie: ze kunnen allerlei losse waarnemingen – een balie, winkels, roltrappen – niet verbinden tot één samenhangend beeld.

‘En ook al trainen wij die vaardigheden met ze, sommigen hebben toch altijd een begeleider nodig. In de toekomst is dat hopelijk de digitale coach op de iPod.’

Meerkeuzehulp

Meerkeuzehulp
In de iPod komt een programmaatje te staan met alle mogelijke situaties die zich kunnen voordoen, en de gedragsalternatieven die daarbij horen. Een soort multiple choice, maar dan met de antwoorden erbij.

Meerkeuzehulp
Timmer: ‘Daarbij moet je niet alleen denken aan geschreven tekst, maar ook aan beelden en gesproken informatie. Voor iemand die in paniek raakt – bijvoorbeeld omdat hij zijn kaartje niet heeft afgestempeld en de conducteur boos wordt – is het fijn om een vertrouwde stem te horen die vertelt wat hij kan doen.’

Meerkeuzehulp
De digitale coach is bedoeld voor mensen tussen 14 en 30 jaar, met een IQ van minimaal 80. ‘Die groep kan veel meer dingen zelfstandig ondernemen als zo’n digitale coach echt werkt. We zijn nu in de fase dat we de ‘conversaties’, zoals wij de routes noemen die worden geprogrammeerd, verder uitwerken. Daar is ook de Jongerenraad van het Dr. Leo Kannerhuis bij betrokken’, zegt Timmer.

Meerkeuzehulp
Die is enthousiast. Timmer: ‘Tot nu toe moeten ze met een geplastificeerd stroomschema op pad, een A4-tje waarop ze dingen kunnen opzoeken. Dat is voor iedereen zichtbaar en stigmatiserend. Bij een iPod ziet niemand waarvoor je die gebruikt, dat is veel prettiger.’

Meerkeuzehulp
De onderzoeks-try-outs vinden begin volgend jaar plaats. Daarna is het de bedoeling de digitale coach breder te gaan gebruiken in de behandeling.