'Crisis bewijst de kracht van Azië'

Interview De Amerikanen en de Europeanen doen nu precies wat zij de Aziaten altijd verweten, zegt Kishore Mahbubani: de overheid grijpt in bij de crisis in de financiële wereld....

Iemand die verkondigt dat dit de eeuw van Azië is, moet zijn gelijk wel bevestigd zien door de kredietcrisis in de Verenigde Staten en de reeks overheidsinterventies in Europa. Want waar anders dan uit de staatsfondsen van landen als China en Abu Dhabi moet Washington de dollars vandaan halen voor het fonds van 700 miljard dollar?

Kishore Mahbubani publiceerde eerder dit jaar zijn spraakmakende boek The New Asian Hemi-sphere. In zijn werkkamer in Singapore laat hij zijn licht schijnen over de crisis: ‘Er heerst geen jubelstemming in Azië, want wij lijden allemaal mee onder de effecten van de Amerikaanse crisis. Maar het is duidelijk dat dit alles bewijst dat de Aziatische benadering beter is.’

Die Aziatische stijl is ‘een veel prominentere rol van de staat in de economie, met regulering en sturing’. Vanuit het Westen is dat model vaak beschimpt, maar tot Mahbubani’s vreugde ‘betwist nu niemand meer dat regulering vaak nodig is’. ‘Onbegrijpelijk voor ons in Azië is dat de Amerikaanse overheid die ingewikkelde handel in hypotheekschulden – je stopt slechte hypotheken en goede in een pakket en doet dan net of het een A-merk is – op zijn beloop heeft gelaten. Dat is absurd.

‘Het goede nieuws is dat de Amerikanen dat nu ook inzien. Dit is het einde van de Reagan-revolutie uit de jaren tachtig. Reagan heeft van het idee ‘laat de markten al het werk doen’ een ideologie gemaakt. Nu zien we dat de onzichtbare hand van de markt in balans moet worden gehouden door de zichtbare hand van goed overheidsbestuur. Dat is precies wat de Aziaten doen.

‘Aziaten zijn te beleefd om het hardop te zeggen, maar de VS doen nu precies het tegenovergestelde van wat zij met het Internationaal Monetair Fonds (IMF) de Indonesiërs adviseerden: geen falende banken redden, laat ze maar stuk gaan, dat is beter.

‘De Indonesiërs gingen door een hel toen hun banken instortten. En nu hetzelfde in de VS gebeurt, aarzelen de Amerikanen niet om Fannie Mae en Freddie Mac op te kopen. Dat is toch met twee maten meten? Maar het Westen erkent dat niet. Het zou eervol zijn als het Westen nu openlijk zou toegeven: wij hebben jullie indertijd het verkeerde advies gegeven.’

Dat weten de Aziaten zelf allang heel goed. Zij hebben lessen getrokken uit de Aziatische crisis van tien jaar geleden. Mahbubani: ‘De Aziatische regeringen zijn toen heel voorzichtig geworden en hebben geleerd dat ze niet op het IMF kunnen vertrouwen; die redt hen niet als ze in de problemen komen. De meeste Aziatische landen hebben daarom grote valutareserves opgebouwd. Die moeten hen door moeilijke perioden helpen. Dat komt nu natuurlijk goed van pas. Hopelijk zal het effect van de crisis daarom in Azië beperkt blijven, al weet niemand hoe erg het nog kan worden.

‘Het is ironisch dat de VS, die altijd waarschuwden tegen de gevaren van de staatsfondsen in andere landen, nu in een klap zelf het grootste staatsfonds ter wereld hebben.’

Machtsverschuiving

Machtsverschuiving
China kan met zijn staatsfondsen nu goedkoop macht verwerven en zo de ‘onafwendbare machtsverschuiving naar het oosten’, versnellen die Mahbubani in de ondertitel van zijn boek aankondigt. Maar China doet er goed aan zich koest te houden, zegt hij.

Machtsverschuiving
‘De Amerikanen zijn momenteel hypergevoelig. Kwetsbaar. Ik merkte het vorige week zelf, toen ik in de Verenigde Staten een lezing over mijn boek gaf.

Machtsverschuiving
‘Een Amerikaanse vriend zei me na afloop: het publiek voelt zich echt gekwetst door jou. China kan de Amerikanen maar beter niet de les lezen. Dit is een geweldige gelegenheid om aandelen op te kopen, maar China moet heel, heel voorzichtig zijn.

Machtsverschuiving
‘De Chinezen moeten hulpvaardig overkomen: wel kapitaal in de banken steken, maar niet Citibank opkopen en een andere naam geven. Dat pikken Amerikanen niet.’

Machtsverschuiving
Doen de Chinezen er eigenlijk wel verstandig aan hun dollars nu in een duikelende Amerikaanse economie te steken? Thuis dreigen ook problemen. Mahbubani: ‘De Chinezen kopen om veel reden Amerikaanse staatsobligaties, maar uiteindelijk is de vraag: waar moeten ze anders hun honderden miljarden dollars parkeren? Er is weinig keus.

Machtsverschuiving
‘Daarnaast zijn er geopolitieke redenen. Het is China niet om macht te doen, maar om strategische balans te garanderen. China heeft de VS nodig als markt voor zijn producten. De VS hebben China nodig om de staatsobligaties te financieren. Zo verkleint China de kans dat de VS weer protectionistische maatregelen nemen.’

Machtsverschuiving
Het ergste wat nu kan gebeuren, is dat de mondialisering stagneert, vindt Mahbubani. De stemming in de VS en Europa is aan het omslaan, nu blijkt dat de Aziatische landen zo sterk van de vrije handel op de wereld profiteren.

Machtsverschuiving
‘De mislukking van de Doha-ronde over de wereldhandel deze zomer is een teken aan de wand. In Azië is het net andersom, de vroegere tegenstanders zijn om. Ook in India, waar de ondernemers én vakbonden vroeger huiverig waren voor concurrentie, is iedereen nu volmondig voor, ‘omdat blijkt dat de eigen ondernemingen de internationale concurrentie heel goed aankunnen’.

Machtsverschuiving
De neiging van het Westen om zich weer achter tariefmuren te verschuilen, vindt Mahbubani een teken dat de leidersrol van het Westen teneinde loopt. Bij grote crises, zoals ook de klimaatverandering, falen de VS en de EU de leiding te nemen.

Machtsverschuiving
In zijn boek gaat Mahbubani uitgebreid op de westerse feilen in. Het is hoog tijd dat de 10 procent van de wereldbevolking die de dienst uitmaakt, plaatsmaakt voor vertegenwoordigers uit de rest van de wereld, en dan vooral Azië.

Machtsverschuiving
Maar China is politiek te kwetsbaar om de leiding over te nemen, schrijft hij. India is domweg niet groot en machtig genoeg. Dus de eeuw van Azië moet gestalte krijgen in de internationale organisaties waarin Aziatische landen het voortouw nemen. Hoe? Mahbubani: ‘Dat is de grote vraag voor de toekomst. Met de huidige crisis is meer dan ooit sturing en regulering op wereldniveau nodig.’

Machtsverschuiving
‘Het probleem is dat Amerika zo ideologisch is geworden. Nu breken de Amerikanen met die ideologie. Dat is heel goed. Ik pleit in mijn boek voor pragmatisme. Ik citeer Deng Xiaoping: ‘Het geeft niet of een kat zwart of wit is, als hij maar muizen vangt’. Als dereguleren beter is: doe het. Als je moet nationaliseren, ook. Maar hou op met dat gepreek.’

Machtsverschuiving
Mahbubani’s boek is een dringende boodschap aan het Westen: jullie tijd is voorbij, maar zo erg is het nu ook weer niet dat het zwaartepunt in Azië komt te liggen. In de westerse pers kreeg hij vooral knorrige reacties, zegt hij. ‘Recensenten vinden dat ik overdrijf en dat ik anti-westers ben. Terwijl ik in Azië juist louter positieve reacties krijg.’

Machtsverschuiving
Hij vindt zichzelf helemaal niet anti-Amerikaans. Hij heeft tien en een half jaar met veel plezier in New York gewoond als VN-ambassadeur voor Singapore. Daar is hij zijn Amerikaanse echtgenote tegengekomen.

Machtsverschuiving
‘Amerika is heel goed voor mij geweest. Ik waarschuw jullie in Amerika en Europa tegen jullie eigen arrogantie. Jullie roepen daarmee rampen over je af die helemaal niet nodig zijn, als je maar zou willen luisteren naar de rest van de wereldbevolking. Het is toch vreemd: als VN-ambassadeur kreeg ik heel veel kritiek. Mijn regering was te autoritair, vonden westerse regeringen. Van mij werd verwacht dat ik dat glimlachend als goed bedoeld zou incasseren. Nu geef ik weerwerk en nu zijn ze opeens gekrenkt!’

Machtsverschuiving
Mahbubani kan zo lekker uithalen, omdat hij vanaf 2004 geen diplomaat meer is. Hij kreeg de leiding over een nieuwe afdeling op de Universiteit van Singapore, de Lee Kuan Yew School of Public Policy. Mahbubani: ‘Het was een bevrijding!’ Al die dingen die hij nu schrijft over regeringen en politici, dat kon niet in zijn diplomatentijd. Hij schreef eerder boeken, maar die bleven algemeen. Misschien is hij door dat bevrijdende gevoel wel zo fel, geeft hij toe. Zijn opgekropte ergernis over de schijnheilige wereldpolitiek heeft nu een uitweg.

Machtsverschuiving
Toch zijn de economieën van de VS en de EU nog zo vele malen groter dat die van Azië – Mahbubani geeft de cijfers zelf in zijn boek – dat het nog een hele tijd zal duren voordat Azië het Westen economisch werkelijk inhaalt. Mahbubani: ‘Misschien. Misschien niet. Met de ongelooflijke economische groei van China en India kan het snel gaan, als de andere landen die groei oppikken. Azië zal het Westen veel sneller voorbijgaan dan de Amerikanen en Europeanen nu denken.’

Machtsverschuiving
Wat is er zo Aziatisch aan het nieuwe model? Dat blijft vaag in het boek. Singapore biedt de aanblik van een moderne metropool, met de laatste staaltjes van architectuur, de nieuwste consumentensnufjes, luxe warenhuizen. ‘Modernisering is niet hetzelfde als verwestersing. Er komt steeds meer modern design uit Azië. Er wordt steeds meer ontworpen en niet meer alleen geproduceerd wat in het Westen is bedacht.’ Hij wijst op de vele musea die momenteel in China worden geopend: de gebouwen zijn modernistisch, binnen vind je de rijke Aziatische cultuur.

Machtsverschuiving
Waarom krijgt Europa er zo van langs in zijn boek? Volgens Mahbubani bekommert de EU zich niet om de buren, maar veel van die buren zijn toch binnen de unie gehaald? Mahbubani: ‘Ik wijs jullie erop wat er misgaat. Natuurlijk is de uitbreiding van de EU groots, maar ze maakt Europa nog meer naar binnen gekeerd.

Machtsverschuiving
‘Het is onverstandig van de EU om de buren in Noord-Afrika, in Afrika, Turkije en aan de oostgrens niet te laten mee profiteren van de economische voorspoed. Om niet actief te bemiddelen in het het Israëlisch-Palestijnse conflict. Zo veroorzaken jullie voor de volgende generatie onnodige problemen op de drempels van jullie huis.’

Voorbeeldland China

Voorbeeldland China
Neem een voorbeeld aan China, adviseert Mahbubani. ‘China heeft de buurlanden in de wijde omtrek, ook de niet bevriende regeringen, handelspreferenties gegeven om hen mee te laten profiteren van de spectaculaire economische groei. Dat is niet uit liefdadigheid of als ontwikkelinghulp , maar uit het besef dat stabiliteit in de regio een voorwaarde is voor de economische groei en voortgaande hervormingen.’

Voorbeeldland China
Mahbubani heeft het vaak over China. Hij bewondert Deng: ‘Ik denk dat hij eens als de grootste staatsman van de 20ste eeuw zal worden gezien. Hij heeft enorm geleden onder Mao, maar kwam steeds terug. Hij heeft de moed gehad om alle principes opzij te zetten en pragmatische politiek door te voeren. Eens zal China democratisch worden, maar Dengs les is dat goed bestuur vooraf moet gaan aan democratisering.’

Voorbeeldland China
In Rusland kwam democratie zonder goed bestuur, het ging mis, en onder Poetin is veel van de vrijheid teruggedraaid. Het Chinese geleidelijke model vindt Mahbubani verre te prefereren.

Voorbeeldland China
Waarom heeft hij het zoveel over China en zo weinig over Singapore, zijn eigen land, de meest succesvolle van de eerste Tijgers? Hij lacht: ‘Ja, dat is een goed voorbeeld, ook pragmatisch en succesvol. Maar dan zou ik van propaganda voor mijn land worden verdacht.’

Voorbeeldland China
En Singapore is klein. China steunt zijn stelling van de machtsverschuiving beter. Hij vertelt: ‘Kort geleden was ik in Tianjin in China. Modern, nieuw, welvarend, economisch booming. Ik vloog door naar New York; het vliegveld Newark was verwaarloosd. In de weg naar de stad zaten gaten in het asfalt. Ik had gevoel dat ik van de Eerste naar de Derde Wereld was gekomen.’