Succes Azië is besmettelijk

Het argument van Kishore Mahbubani is duidelijk: het Westen zou de economische bloei en culturele ontplooiing van Azië niet als een bedreiging moeten beschouwen, maar als een uitnodiging....

Amsterdam,
Mahbubani ontvouwt zijn visie op de opkomst en de toekomst van Azië in zijn deze zomer verschenen boek The New Asian Hemisphere (de Nederlandse vertaling verscheen deze week). Maandagavond vatte hij zijn opmerkelijkste waarnemingen en prikkelendste opmerkingen nog eens samen in een toespraak in Felix Meritis in Amsterdam. Nadien ging hij erover in debat met Frans Timmermans, staatssecretaris voor Europese Zaken en één van de weinige bewindslieden die wordt gedreven door een forse intellectuele nieuwsgierigheid en behoefte verder te kijken dan de agenda van vandaag. Van hem weet je zeker dat hij Mahbubani’s boek niet door een ambtenaar heeft laten samenvatten, maar dat hij zijn medewerkers heeft opgedragen het te lezen nadat hij dat eerst zelf had gedaan. De heren bleken elkaar al eens gesproken te hebben; ik keek daar niet van op.

Amsterdam,
Wat moet een staatssecretaris voor Europese Zaken met een politiek filosoof die het over Azië heeft? Dit: zich rekenschap geven van de gevolgen die de opkomst van Azië heeft of zal hebben voor Europa en dus voor de Europese samenwerking. Die gevolgen lijken nu vooral economisch van aard, maar zij worden natuurlijk eveneens cultureel en ten slotte zullen zij de buitenlandse politiek van de Europese landen afzonderlijk en liefst allemaal samen gaan beïnvloeden.

Amsterdam,
Niet alleen ligt Turkije, het land waarvan de kandidatuur voor het lidmaatschap van de Europese Unie met zoveel grimmig wantrouwen wordt bejegend, goeddeels in Azië. Ook zal, in de analyse van Mahbubani, de modernisering van de economie en de daarmee nauw samenhangende culturele opleving van Azië, vanuit het oosten vroeger of later vermoedelijk ook de Arabische wereld bereiken.

Amsterdam,
Mahbubani mag graag polemiseren met behulp van de terechte observatie dat de Europese hegemonie nog maar een jong verschijnsel is van een slechts beperkte duur. Voor 1800 lag het zwaartepunt van de wereld in Azië, in de naaste toekomst zal dat denkelijk weer het geval zijn.

Amsterdam,
Daar kunnen de Europeanen zich beter alvast in verdiepen en waar mogelijk op inspelen. Het mag in Nederland nu dan al enkele jaren bon ton zijn tevreden te mokken over de Europese samenwerking en geen aanstalten te maken uit die zinloze toestand van gelukzalig zelfbeklag te ontsnappen, de rest van de wereld zit daar niet zo mee. Eén blik op de astronomische getallen die Mahbubani’s hoofdstukken over onderwijs, onderzoek en ontwikkeling bieden, maakt duidelijk dat stilstand hier, oog in oog met zoveel vooruitgang daar, pijnlijke gevolgen kan hebben.

Amsterdam,
En wat voor onderwijs. Ik ken uit eigen waarneming de Nederlandse en Italiaanse universiteiten enigszins. Raadpleging van de websites van de universiteiten en hogescholen in India en China waar Mahbubani naar verwijst verschaft enig inzicht in de lesprogramma’s en studentenaantallen ginds. Een ochtend googlen en je krijgt het idee een onoverbrugbare achterstand in onderwijs te hebben opgelopen, louter door de plek waar je dat hebt genoten.

Amsterdam,
De confrontatie tussen Mahbubani en Timmermans kende talrijke aangrijpingspunten voor verdieping van het debat; Timmermans staat kritisch tegenover een aantal van Mahbubani’s opvattingen en aanbevelingen.

Amsterdam,
Maar op minstens één punt waren zij het volstrekt met elkaar eens: de Europeanen moeten ermee ophouden hun naaste buren in Noord-Afrika en voorbij de Balkan louter met argwaan te bejegenen. Mahbubani wijst erop, dat het succes van de Aziatische economieën en culturen besmettelijk is gebleken. Wat in Japan begon, sloeg over naar Korea naar China naar India. Goede voorbeelden bewerkstelligen navolging, de succesvolle navolging heeft voor een opmerkelijke stabiliteit en vreedzaamheid in dat deel van de wereld gezorgd. Waarom zouden de Europeanen hun Noord-Afrikaanse buren niet lekker maken met het succes van hun politieke en culturele opvattingen?

Amsterdam,
Zo dichtbij, zo verschillend – en zo grimmig jegens elkaar.

Amsterdam,
Op Mahbubani’s aanstekelijke optimisme valt wel wat af te dingen. India en Pakistan grenzen ook aan elkaar, zonder dat de energieke ontwikkeling van India ook maar enig enthousiasme lijkt te wekken in Pakistan. Maar dat doet niets af aan zijn vermanende suggestie. Die komt bovendien dicht in de buurt van de plannen die de Franse president Nicolas Sarkozy heeft voor een filiaal van de Europese Unie in de vorm van een unie van landen rond de Middellandse Zee. Ik had de indruk dat Timmermans daar meer voor voelde dan hij ambtshalve totnogtoe heeft laten blijken.

Amsterdam,
En wat ligt daar een kans, voor iemand die de Europese Zaken behartigt voor een land met zo’n grote groep inwoners van Noord-Afrikaanse komaf, inwoners die paspoortshalve zelfs burgers van twee landen zijn, Marokko en Nederland. Je fantasie slaat bijna op hol als je even bedenkt wat daar aan zinnige en constructieve politiek mogelijk zou zijn, op cultureel en educatief terrein – en in het verlengde daarvan op bestuurlijk, levensbeschouwelijk en, vooruit, economisch gebied. Nu maar hopen dat Timmermans het niet bij lezen en debatteren laat.