Altijd moe

Nederland voelt zich moe, blijkt uit een enquête in het tijdschrift Medisch Contact. Vergeleken met vijftien jaar geleden is het aantal mensen dat last heeft van vermoeidheid flink gestegen....

Op het eerste gezicht lijken de toegenomen klachten een merkwaardig verschijnsel. Mensen hebben immers veel vakantie- en atv-dagen, het huishouden is verregaand gemechaniseerd, de schappen liggen vol 'gemaksvoeding' en de winkeltijden zijn verruimd om het de drukbezette mens zo makkelijk mogelijk te maken, dankzij internet kunnen we 'vanuit onze luie stoel' tal van producten en diensten bestellen.

Toch neemt de vermoeidheid alleen maar toe. Dat is niet in de eerste plaats te wijten aan een toegenomen werkdruk. Er blijkt weinig verband te bestaan tussen werkdruk en vermoeidheid. Zo blijken werklozen tot de meest vermoeide groepen te behoren. De werkelijke oorzaak schuilt dieper, stellen ook de onderzoekers: 'De samenleving stelt steeds hogere eisen, en wellicht stellen mensen ook steeds hogere eisen aan zichzelf om te voldoen aan het ideaalbeeld dat de samenleving heeft gecreëerd van een goed en productief leven.'

Oude kaders zijn weggevallen, de mens staat er alleen voor in het vormgeven van zijn bestaan. Dat geeft enerzijds een enorme vrijheid, maar schept anderzijds ook zware verplichtingen. Het individu moet zelf slagen in werk, liefde en sociale relaties.

Uit het onderzoek blijkt dat vooral (gepercipieerde) mislukking en een gebrek aan sociale steun tot vermoeidheidsklachten leidt. Vermoeidheid wordt relatief vaak gerapporteerd door werklozen, arbeidsongeschikten, eenpersoonshuishoudens en mensen die naar eigen zeggen niet kunnen bogen op een bloeiend sociaal netwerk. Vermoeidheid is dus vooral een cultureel verschijnsel. Zij is de schaduwzijde van een ideologie van een cultuur, waarin ongebondenheid, vrijheid en zelfontplooiing worden verheerlijkt. Helaas blijkt lang niet ieder mens even goed in die cultuur te gedijen. Ondanks de opmars van de kreet 'ik ga ervoor' slaagt niet iedereen erin om een doorslaand succes van zijn leven te maken.

Er is geen pasklaar middel tegen deze, volgens de onderzoekers, 'epidemie' van vermoeidheid. Maar een realistischer beeld van wat het leven kan bieden is een eerste stap.