Geen garanties bij paspoortcontrole door de baas

Wie iemand van buiten de landsgrenzen in dienst neemt, zoals in de tuinbouw veel gebeurt, is zelf verantwoordelijk voor het controleren van de paspoorten....

Op tien maart gebeurde het: Arbeidsinspectie voor de deur. Geenprobleem, dacht Jos Enthoven, paprikateler in De Lier. Hij had Pools-Duitsearbeiders in dienst, maar hun gegevens waren gecontroleerd. Voor zoverEnthoven kon nagaan, klopten de papieren. Hij had het uitzendbureauwaarmee hij werkte, gevraagd de documenten te laten controleren bij demarechaussee. 'Daar dachten ze dat het oké was. Het uitzendbureau dachtdat ook. En ik ook.'

maar het was niet in orde. De Arbeidsinspectie achtte delegitimatiepapieren van een Poolse medewerkster niet in orde. Zij en haarman werken nu ergens anders en Enthoven wacht op de definitievevaststelling van de boete die hem boven het hoofd hangt.

'Alles gecontroleerd en toch teruggefloten', zegt hij. 'Als er een loketwas geweest waar ik naartoe kan met de documenten van mijn mensen en waarik een schriftelijke verklaring zou kunnen krijgen, dan was dit nietgebeurd.'

Werkgevers zijn verplicht zelf het paspoort of detewerkstellingsvergunning van hun (vaak tijdelijke) werknemer op echtheidcontroleren.

Mochten bij controle door de Arbeidsinspectie paspoort ofidentiteitspapieren vals blijken, dan is de werkgever verantwoordelijk. Opstraffe van maximaal achtduizend euro per illegale werknemer. Totfrustratie van veel werkgevers, want mogelijkheden om preventiefuitsluitsel te krijgen over de identiteitspapieren van werknemers zijn erniet.

In de brochure van de Arbeidsinspectie voor werkgevers lijkt hetallemaal helder: kijk of de pasfoto op het identiteitsbewijs overeenkomtmet de persoon die voor u staat. Controleer de geboortedatum op hetdocument met de leeftijd van de persoon die u het identiteitsbewijs geeft.Controleer uiterlijke kenmerken, zoals de kleur van de ogen en delichaamslengte.

De Arbeidsinspectie: 'Als de lengte van de man voor je neus 1,80 meteris, en op het paspoort staat 1,60, dan weet je dat er iets niet klopt.'

En dan zijn er nog hulpmiddelen zoals de 'blauwe lamp'. Daarmee kanworden nagegaan of bijvoorbeeld met het folie over de pasfoto is gerommeld.

Ook zijn er naslagwerken, aldus een woordvoerder, waarin van elk landde paspoorten staan afgebeeld en omschreven. 'En natuurlijk kan eenwerkgever de papieren laten controleren door de marechaussee.'

Precies wat Mark Brands, eigenaar van een uitzendbureau, deed. Nadagenlang rondvragen en zoeken: 'Ik ben begonnen bij een vestiging van deImmigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Daar zat een dame achter debalie. Ze nam de paspoorten aan, keek ernaar, en zei: ziet er goed uit.Maar op mijn vraag of ze nou ook écht waren, had ze geen antwoord. En eenverklaring op papier, ho maar.'

Brands ging bellen. 'Naar de Arbeidsinspectie, die me doorverwees naarhet ministerie van Justitie, waar ik weer verder werd gestuurd naar hetministerie van Sociale Zaken. Maar niemand die iets wist, niemand die ietsop papier kon zetten. Een drama.'

Een bevriende collega attendeerde hem er uiteindelijk op dat demarechaussee op Schiphol identiteitsdocumenten kan controleren. 'Laat ikzeggen: via inofficiële kanalen. Ik heb de paspoorten waar het om ginggescand en gemaild. Er zou gebeld worden als er iets mis mee was. Nooitmeer wat van gehoord. Ook geen ontvangstbewijs, trouwens.'

De moeite die werkgevers hebben om persoonsdocumenten te verifiëren,klinkt de Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland (LTO) vertrouwd in deoren. 'Het is een bekend probleem en het speelt al jaren.' Mogelijkhedenvoor een werkgever zijn er 'bijna niet', zegt de woordvoerder. En toch isdie werkgever verantwoordelijk.

Volgens LTO Nederland komt het regelmatig voor dat een tuinderveronderstelt volstrekt legaal te werk te gaan, terwijl bij nader inzienhet tegendeel het geval blijkt. 'Zo'n tuinder betaalt loon volgens de CAO,heeft een identiteitsbewijs onder ogen gehad en een sofi-nummer gezien.Komt de Arbeidsinspectie en dan blijkt het toch niet te kloppen.'

Sinds 2003 adviseert LTO Nederland tuinders daarom paspoorten of andereidentiteitspapierenbij de marechaussee te laten controleren. Dit gebeurtbij het Nationaal Bureau Documenten op Schiphol, oorspronkelijk opgerichtom te controleren voor instanties zoals de marechaussee, deuitkeringsinstantie UWV of de Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst.

Tuinder Jos Enthoven kent het bureau op Schiphol. Het uitzendbureauwaarmee hij werkte, ontvangt ieder half jaar een brochure ('een heelboekwerk') met daarin de nieuwste aanwijzingen van paspoort- enwerkvergunningsfraude. Enthoven heeft er inzage in. Het uitzendbureau datde twee Duits-Poolse seizoensarbeiders bij Enthoven van werk had voorzien,had hun identiteitsbewijzen naar Schiphol gefaxt. 'Er kwam een telefoontjedat het allemaal wel klopte. Maar niemand krijgt een schriftelijkeverklaring. Dat doen ze daar niet. Met andere woorden, je weet nooithelemaal zeker of je wel goed zit.'

Dat klopt, laat de marechaussee weten. Ondernemingen kunnen kopieën vanidentiteitsdocumenten sturen. 'Daar kan het Bureau een eerste controle vandoen. Gratis. We kijken naar kenmerken van het document en naaraanwijzingen van vervalsing.'

De marechaussee ziet de dienst als een 'service' waarin 'advies' wordtgegeven. Per week krijgt het bureau tientallen verzoeken uit verschillendebranches. 'Maar het is niet ons dagelijks werk of onze belangrijkstebezigheid.' Om die reden geeft de marechaussee dan ook geen ruchtbaarheidaan de controle.

'Garanties geven we niet. Niet telefonisch en niet schriftelijk.' Is ermisschien een andere dienst of instantie waar een werkgever wel volledigezekerheid kan krijgen? 'Nee', antwoordt een woordvoerder. 'Die is er niet.'

Het blijft dus bij informele communicatie tussen werkgevers en demarechaussee, concludeert ook Aart van der Gaag, directeur van de AlgemeneBond Uitzendondernemingen (ABU). Waarom het nog niet formeel is? Hij zucht.'Daar begrijp ik ook helemaal niets van. Het heeft ons al veel problemenopgeleverd met bijvoorbeeld de Belastingdienst en de uitkeringsinstantieUWV. Als de zaken niet blijken te kloppen, moeten wij ons weer gaanverweren en een advocaat in de arm nemen. Vaak komen we er wel uit, maarhet geeft een hoop gedoe.'

Intercedenten, die bij uitzendbureaus werknemers aannemen, wordenopgeleid in de controle van identiteitsbewijzen, aldus Van der Gaag. 'Maarje kunt van hen toch niet verwachten dat ze beter zijn dan deArbeidsinspectief? Soms komen er nou eenmaal mensen aan de balie van eenuitzendbureau met perfect gekopieerde paspoorten of documenten metsofi-nummers.'

Experimenten met de samenwerking tussen verschillende instanties liepenvolgens Van der Gaag op niets uit. De poging tot stroomlijning, om hetrisico dat een illegaal wordt bemiddeld, verliep moeizaam. 'Iedereenberoept zich op zijn eigen verantwoordelijkheden. Er zit een groot gattussen beleid en uitvoering.'

Als een werkgever aantoont alles te hebben gedaan om controle op deidentiteit van zijn werknemers uit te voeren, wil de Arbeidsinspectie nogwel met de hand over het hart strijken, zegt een woordvoerder. Maar datis in de praktijk nog nooit voorgekomen zegt de dienst. De werkgever blijftzonder garanties. De inspectie: 'De koppeling tussen het document en depersoon die zegt daarbij te horen, die verantwoordelijkheid is en blijftecht voor de werkgever.'