Gebrek aan vernieuwing is in onderwijs het probleem

In het maatschappelijk debat over de kwaliteit van het voortgezet onderwijs heeft vooral het studiehuis het gedaan. Jan Bolscher weigert mee te jammeren....

Tien jaar geleden zei ik op een onderwijscongres dat van mij de WetTweede Fase niet hoefde. Het 'studiehuis' konden scholen zelf vormgeven ende invoering van 'profielen' zou slechts afleiden van echteonderwijsvernieuwing. Deze profielen, een herverkaveling van vakken en eenvernieuwing van vakinhouden - aangedragen door het hoger onderwijs! -moesten leiden tot een zwaardere bovenbouw havo/vwo, zodat de leerlingenbeter toegerust naar het hoger onderwijs gingen. Dat berustte, stelde ikal eerder, op een ondeugdelijke analyse van de aansluitingsproblematiek.Niet het kennisniveau van de leerlingen maar hun gebrek aanstudievaardigheden en de ontoereikende inrichting van het hoger onderwijszelf vormden het echte aansluitingsprobleem.

Een doordacht studiehuis kon een bijdrage leveren aan verbetering vanhet eerste, voor het laatste moest het hoger onderwijs de hand in eigenboezem steken. De hoogleraar methodologie De Groot schreef al in de jarenzeventig dat het een rampzalig misverstand was academische vrijheid tevertalen in een 'veldloopmodel'. Als studenten van 18 jaar de 'jungle' vanhet hoger onderwijs worden ingestuurd met de (on)uitgesproken boodschap'red je', moet dat wel tot ongelukken leiden. De Groot pleitte voor eenstudie-inrichting volgens het 'expeditiemodel': instelling en studentsluiten een leercontract af, waarin de wederzijdse rechten enverplichtingen worden neergelegd in termen van doelen en overeengekomenleerroutes. Maar in veel instellingen van hoger onderwijs bestaat nog het'veldloopmodel'.

De alarmerende evaluatie van de Tweede Fase, die de minister vanOnderwijs onlangs naar de Kamer stuurde, leidde tot heftige reacties. DeVolkskrant stond er vol van. De artikelen zullen met instemmendeuitroeptekens in lerarenkamers hangen. Ik doe daar niet aan mee.

Het is wrang dat het hoger onderwijs klaagt over een toenemend gebrekaan kennis bij de aankomende studenten, terwijl het zeer nauw betrokken isgeweest bij de vakinhoudelijke inrichting van de Tweede Fase. Deberichtgeving vereenzelvigt zoals altijd het studiehuis met de Tweede Fase.Alles wat in de Tweede Fase niet naar wens verloopt, wordt het studiehuisaangerekend. Eén voorbeeld: toen de leerlingen al na een paar maandendemonstreerden tegen het overladen programma, werddat in de berichtgeving:het studiehuis. Het niet maken van een onderscheid, belemmert het zichtop wat er werkelijk aan de hand is.

Eind jaren tachtig brak het inzicht door dat het voortgezet onderwijsniet meer aansloot bij de maatschappelijke context. Dit maakte eeningrijpende vernieuwing noodzakelijk. Daarom stemde de politiek bijnaKamerbreed in met een nieuwe doelstelling: een breed onderwijsaanbod,activerende leervormen en recht doen aan verschillen moesten eraanbijdragen dat leerlingen leren wat in hun vermogen ligt. Deregulering zoude scholen de beleidsruimte geven daaraan vorm te geven.

De meeste scholen benutten de hun geboden beleidsruimte niet. Destaatssecretarissen Wallage en Netelenbos grepen in, maar verkeerd. Inplaats van tegen de scholen te zeggen 'jullie hebben een probleem, voor eenoplossing krijg je nog x jaar de tijd, voor een kansrijke aanpak ligt extrageld klaar, anders komen er wettelijke maatregelen', deden ze direct hetlaatste, met omstreden wetten zoals de Basisvorming en de Tweede Fase. Demeeste scholen zagen daarin een alibi deze wetten zo 'beleidsarm' mogelijkin te voeren, terwijl ze voldoende aanknopingspunten boden voorpedagogisch-didactisch vernieuwend onderwijs.

De eind jaren tachtig geformuleerde doelstelling heeft intussen haarweg gevonden naar de 'missie' van veel scholen.Maar om de inhoud van eenflesje te veranderen, is meer nodig dan een ander etiket Op scholen die weldoordacht vernieuwen, wordt effectiever geleerd dan in het gangbareklassikale onderwijs. Ook het werkplezier van leerlingen en leraren isgroter. Het onderwijs gaat dus aan innovatiedrift niet ten onder. Het ishoog tijd dat het debat en de scholen zich op het gebrek aan vernieuwinggaan richten.