Nieuwe scanner legt alles bloot

Het hele lichaam wordt door de nieuwe generatie scanners genadeloos doorgelicht. Röntgenstralen sporen niet alleen messen en kneedbommen op, maar leggen ook zwembandjes bloot....

Mogen bewakers op een luchthaven onder de kleren van passagiers kijken? Daarover discussiëren veiligheidsfunctionarissen en consumentenorganisaties naar aanleiding van een nieuwe generatie scanners, die op dit moment wordt getest. Schiphol en het ministerie van Justitie wachten de resultaten met belangstelling af.

Op de luchthaven van Orlando in de Amerikaanse staat Florida staan bijvoorbeeld vier nieuwe apparaten. Die worden toegevoegd aan het huidige arsenaal van metaaldetectors en röntgenscanners voor handbagage. Het Amerikaanse Congres trok na 11 september bijna vijftig miljoen euro uit voor onderzoek naar nieuwe detectietechnieken.

Het meest controversiële apparaat is de zogeheten full body scanner. Dat ding, oorspronkelijk ontwikkeld voor gevangenisbezoekers, lijkt op een hokje voor het maken van pasfoto's. Daarin moet een passagier zich tweemaal zes seconden blootstellen aan zwakke röntgenstraling. Eerst de voorkant, dan de achterkant.

Het resultaat is een zwartwitbeeld van een ontbloot en onthaard lichaam. Eventuele voorwerpen op het lichaam steken donker af. Ook voorwerpen die probleemloos door een metaaldetector komen, zoals keramische messen, glas, kneedbommen, dynamietstaven, ampullen met chemisch of biologisch gif of gewoon drugs.

Maar ook het lichaam zelf is te zien. Geslachtsdelen, billen, spekrollen, littekens, borsten en eventuele medische hulpmiddelen als stoma's en katheters. Dat levert veel weerstand op onder passagiers. 'Een onacceptabele inbreuk op de privacy', vinden beschermers van burgerrechten als de American Civil Liberties Union. Die geeft de voorkeur aan alternatieve apparaten.

Zoals bijvoorbeeld de walk through explosives detector. Die ziet eruit als een metaaldetectorpoortje waarbij lucht met kracht tegen het lichaam wordt geblazen. Een soort afzuigkap bovenin vangt de luchtstroom op en analyseert deze binnen tien seconden op sporen van explosieven en drugs.

Andere noviteiten: een metaaldetector die via computerscherm of LED-lampjes aangeeft waar op het lichaam metalen voorwerpen zich precies bevinden. Dat scheelt tijd. Een vierde ontwikkeling is een echo-apparaat waarmee beter en sneller gekeken kan worden in handbagage (tot vierhonderd tassen per minuut). De nieuwe apparaten worden voorlopig alleen getest op vrijwilligers.

Daardoor zijn geen arrestaties te verwachten. De Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA lijkt vooral de reactie van passagiers te willen testen. Die maken vooral bezwaar tegen de bodyscanner. De fabrikant werkt nu aan een nieuw model waarbij gezicht en kruis van de passagier vager worden weergegeven.

De weerstand daalt, verwacht de FAA, als passagiers zich realiseren dat de bodyscanner fouilleren overbodig maakt. Wie nu het alarm van een metaaldetector doet afgaan, wordt uitgebreid betast en moet bijvoorbeeld ook zijn schoenen uitdoen. Bovendien zal de bediener van de scanner hetzelfde geslacht hebben en zich in een aparte ruimte bevinden om gênant oogcontact te vermijden.

In Nederland volgt een werkgroepje van onder meer Schiphol en het ministerie van Justitie de ontwikkelingen op de voet. 'De bodyscanner zien wij niet zitten', zegt een Justitie-woordvoerder. De zwakke röntgenstraling is volgens hem te schadelijk voor de gezondheid. Een zorg die de fabrikant overigens bestrijdt.

Nederland heeft meer belangstelling voor de zogeheten explosievensnuivers. 'Die kunnen zeker bijdragen tot de veiligheid', stelt de woordvoerder. Voorlopig kampen de apparaten echter met kinderziekten. 'Ze geven vaak vals alarm en hebben nog moeite goed gesealde drugs en explosieven te ontdekken.' Als de bezwaren zijn overwonnen, verwacht de woordvoerder, verschijnen die apparaten zeer waarschijnlijk op Schiphol.