Onder de poep van coryfeeën

Twaalfenhalf jaar trokken Van Waardenberg en De Jong rond als een anarchistisch duo dat absurdistisch, ruig theater maakte. Zondag beginnen ze met een nieuwe tv-serie bij de VPRO....

HET begint als slechte emotie-televisie. Martin van Waardenberg zit in zijn huiskamer aan tafel en kijkt moeilijk.

'Eeeh, nou', zegt hij.

En dan komt het hoge woord eruit. Ze zijn nu een jaar gestopt met hun theatershow Waardenberg & De Jong. Hij is daar heel gelukkig mee, maar zijn voormalig partner Wilfried de Jong kan het allemaal maar niet vergeten.

'Wilfried is mij dus gaan stalken', zegt Van Waardenberg. 'Ik heb daar heel veel last van. Heel erg veel.' En terwijl hij in zijn koffiekopje roert, zien we ineens voor het huiskamerraam De Jong staan. Roerloos. Hetzelfde gebeurt als Martin van Waardenberg even later op zijn sokken op het parket staat en de tuin in kijkt, matjes klopt, doekjes over zijn tafel haalt, of de ramen zeemt. Steeds staat De Jong naar binnen te gluren.

De absurdistische sketch is de beginscène van een nieuwe achtdelige televisieserie Waardenberg & De Jong die zondag bij de VPRO begint. Eén keer eerder werkten ze samen voor televisie, maar de (VARA-)reeks die ze toen maakten, ging in het begin van de jaren negentig geruisloos voorbij. Beiden waren wel langer afzonderlijk op tv te zien. Van Waardenberg in Loenatik, De Jong in talkshows als Sportpaleis de Jong en Pakhuis de Jong.

Twaalfenhalf jaar trokken ze samen rond als een anarchistisch duo dat absurdistisch, ruig theater maakte. Hardhandige slapstick. Ze spuugden in elkaars mond, hingen aan balken, sloegen elkaar met skippyballen op het hoofd, duwden elkaar onder water, gooiden behangselplak (water) over de eerste rijen en zwaaiden met enorme buizen door de zaal.

Al dat lichamelijk geweld had steeds iets schrijnends. Het ging over mensen die de dingen net niet helemaal snapten. Mensen die een beetje achterliepen en ten onder gingen aan de wreedheid van de ander. De rolverdeling hebben Van Waardenberg en De Jong keurig verdeeld. Van Waardenberg voert het commando met harde, grove grappen die ten koste gaan van slachtoffer Wilfried de Jong, vaak een schlemielig type.

Ook in hun tv-serie, een aaneenschakeling van losse sketches zonder een duidelijke rode draad, nemen ze die rollen op zich. Behalve dan in een hilarische scène waarin ze allebei als hyperagressief politieduo een bejaardenwoning met twee puzzelende oudjes binnenvallen en de woning tot de grond toe afbreken in hun ijver drugs op te sporen. Steeds roept het die ontroerende, vervreemdende sfeer op. Onhandigheid, onmacht en onvermogen blijven hun ding; ze houden zich niet bezig met politieke of grote maatschappelijke thema's.

Van Waardenberg en de Jong hebben weinig tekst, maar des temeer beeld. Juist als er wordt gezwegen, zie je de pijnlijke details beter. Die worden in beeld gebracht door regisseur Willem van de Sande Backhuyzen, bekend van Pleidooi. Zo zien we hoe de onderlip van De Jong trilt als hij wordt geïntimideerd door Van Waardenberg.

De serie bevat mooie details: het puzzelstukje dat van schrik aan de wang van het oudje in de bejaardenwoning blijft hangen; het aquarium dat in een prachtige beweging omver wordt gekegeld; het bloemetje dat de heren aan het eind nog even rechtzetten. De enige kritiek zou kunnen zijn dat sommige grappen iets scherper kunnen worden uitgewerkt.

Zonder woorden is ook de laatste scène, die in een aantal afleveringen terugkomt. Daarin laten de heren zich om de beurt onderkakken door elkaar of door coryfeeën als Huub Stapel of, naar het schijnt, Michaël Zeeman. Die lopen daartoe eerst over een trapje naar een toilet boven hun hoofd. Ze schrijden er plechtig heen, en tegelijk lijkt het alsof ze zoiets dagelijks doen - wie goed kijkt, ziet dat de slachtoffers soms een grimas niet kunnen onderdrukken. De poep verschilt al naar gelang degene die hem eruit perst. Of Van Waardenberg en De Jong daar nou werkelijk iets mee bedoelen, dat weet niemand. Maar grappig is het wel.