John, Baba en de babies

Negenduizend hiv-positieve vrouwen hebben dankzij orange babies een gezonde baby gekregen. In Zuid-Afrika met Nederlands enige hippe liefdadigheidsorganisatie. 'Orange babies is een beetje glamourous....

Voor de Nederlandse ambassade in Pretoria heeft het bezoek duidelijk geen hoge prioriteit. Je kunt als je wilt met hen praten, had het hoofd culturele zaken tegen Kenny Boshego gezegd, de zwarte Zuid-Afrikaanse die belast is het met uitzoeken van aidsprojecten die gesponsord worden door de Nederlandse overheid. Maar als ze geen tijd had, kon ze het gerust afzeggen. Boshego zelf lijkt ook niet over te lopen van enthousiasme. Voor iemand maar iets heeft kunnen vertellen over de reden van het bezoek heeft ze al uitgelegd wat haar tegenstaat aan de meeste liefdadigheidsorganisaties. 'Het is altijd us en them', zegt ze streng. 'Ze sturen geld, maar niemand neemt de moeite om te gaan kijken hoe het werkelijk is in de townships.'

Maar dan barsten de twee mannen uit Amsterdam los. Zij zijn nders, zegt Baba Sylla (40). Natuurlijk geven ook zij geld, maar hun project Orange Babies, dat hiv-positieve zwangere vrouwen steunt, gaat over waardigheid. Over happy events. Zij willen donateurs iets geven, in plaats van alleen geld van hen te vragen. En het is een big success, valt John Kattenberg (49) hem in de rede. Een amazing modeshow hebben ze voor de Babies gegeven. Een world-famous tattoo artist nodigde in een tv-programma al zijn kunstenaarsvrienden uit om schilderijen te maken, die over een paar weken geveild zullen worden. Vijftien beroemde Nederlandse zangeressen, grand, grand ladies, gaven afgelopen december een fantastisch optreden voor Orange Ba bies. 'Iedereen zei: er hangt hier love en respect in de lucht, en dat voel je nog maar zelden in het Nederlandse uitgaansleven.' We zijn nu ook aan het kijken naar het buitenland, zegt Sylla weer. Het zou goed zijn als we om te beginnen eens iets in Zuid-Afrika zouden kunnen organiseren.

Anderhalf uur laten lopen Kattenberg en Boshego hand in hand naar buiten, en na nog eens anderhalf uur lunch neemt het drietal met een innige omhelzing afscheid. 'De meeste mensen die ik ontmoet vergeet ik meteen weer', lacht Boshego. 'Maar jullie vergeet ik niet meer.'

Tot twee jaar geleden was John Kattenberg alleen de bekendste visagist van Nederland. Meer dan twintig jaar reisde hij de wereld over voor Nederlandse en buitenlandse tijdschriften, en was hij chef de cabine bij grote modeshows. Zes jaar geleden richtte hij House of Orange op, het eerste Nederlandse agentschap voor visagisten en stylisten, die hier voorheen een beetje de ondergeschoven kindjes bij modellenbureaus waren. Hij koppelde er ook nog een eigen make-up school aan vast.

Maar opeens, zo'n jaar of drie geleden, sloeg de onvrede toe. Hij had het niet slecht gedaan, vond hij, maar er was niet helemaal uitgekomen wat erin zat.

Die ene grote cosmeticagigant was niet ingegaan op zijn idee voor een eigen lijn ('echt geweldig, je wilt het niet weten, precies wat je nu zo veel ziet'), terwijl hij aan de andere kant zelf weer zo stom was geweest de hele b-box-lijn van de Bijenkorf voor een paar dagprijsjes te restylen. 'Nou ja, zo zijn een heleboel dingen gebeurd, waardoor ik de supertop net niet heb gehaald. Terwijl ik er zo dichtbij was.' Zo dwars begon het hem allemaal te zitten, dat hij geen vrouw meer wilde opmaken. Op een paar bevriende bruiden na, heeft hij dat tot op de dag van vandaag niet gedaan.

Orange Babies, drie jaar geleden opgericht door zijn vriend Thier no 'Baba' Sylla, kwam eigenlijk precies op tijd. 'Ik dacht: oké, ik heb dat vette contract niet, dan doe ik het wel op een andere manier. En ja, het is denk ik ook de leeftijd, maar ik had de behoefte eens iets terug te doen. En de modeen make-upwereld is daarvoor een heel goede basis. Daar zit zo veel kracht en creativiteit.'

En dus is hij tegenwoordig vooral het gezicht naar buiten van een voor Nederland nieuw fenomeen. Want sinds Orange Babies zich twee jaar geleden manifesteerde met de spectaculaire modeshow Beau ty saves Africa ('Hét feest met internationale allure', schreef Elle na afloop), hebben we hier voor het eerst zoiets als een hippe liefdadigheidsorganisatie. Zoals Els van der Plas, directeur van het Prins Claus Fonds en lid van het bestuur van 'de Babies' zegt: 'Lief da dig heid zat hier altijd in de geitenwollensokken-sfeer, of het waren grote, anonieme organisaties. De combinatie van mode en andere high po pu lar culture en een goed doel was er nog niet. Orange Babies is een beetje glamourous. Je wilt niet alleen die vrouwen en hun baby's helpen, je wilt er ook bij horen. '

Komt nog bij dat John Kattenberg niet alleen de hele modewereld, maar ook heel acterend, zingend en voetballend Nederland kent. En iedereen kent hem. En wie hem niet kent, heeft binnen twee minuten het gevoel dat hij of zij er een intieme vriend bij heeft. 'John heeft die gave', zegt interieurontwerper en fotograaf Stef Bakker, die voorzitter van het bestuur van Orange Babies is. 'Mensen reageren heel makkelijk op hem.'

En John kan erg aanstekelijk vertellen over 'de Babies.' Over aankomende evenementen ('schat, er gebeurt weer zo iets leuks met de Babies, je móet komen'), over wat hij in Zuid-Afrika heeft gezien ('je weet echt niet wat je ziet, lief'). Soms hij schaamt zich dood, maar hij kan er echt niets aan doen houdt hij er zijn ogen niet droog bij. Kattenberg weet van iedereen die het nog niet was bevlogen 'Babies-fans' te maken.

Tijdschrift Strictly is Babies-fan; het juninummer is aan Orange Babies opgedragen. Girls wanna have fun, een vrouwengroep met onder meer de zusjes Klemann, Fréderique Spigt en Manuela Kemp is Babies-fan; zij zijn die grand, grand ladies van dat benefietconcert. Patrick Kluivert, Edgar Davids en Michael Reiziger lieten voetbalschoenen veilen voor de Babies. Caroline Tensen heeft toegezegd de volgende modeshow te presenteren. Modeduo Oscar Su ley man gaat T-shirts maken. En Henk Schiffmacher wilde alleen in Zaal Hollandia (een nps-televisieprogramma waarin de gasten hun eigen show samenstellen) als ie het aan de Babies mocht opdragen.

Sinds kort is De Bijenkorf ook Babies-fan. Om te beginnen zal in alle filialen Jabu Means Joy, het stijlvolle Orange Babies-boekje dat volgende week verschijnt, verkocht worden, en van half juni tot en met de eerste week van juli zijn vier etalages van de vestiging in Am ster dam voor Orange Babies.

De Bijenkorf viel voor de Babies om het 'nieuwe sausje' dat erover zit, zegt Ad van Dongen, de instore communicatiemanager van het winkelbedrijf. En door de mooie vormgeving van alles wat ze maken. En, ook heel belangrijk, omdat het verhaal erachter 'glashelder' is.

John Kattenberg en zijn vriend Thierno 'Baba' Sylla leerden elkaar zeven jaar geleden kennen op een Parijs metroperron. Katten berg deed er een klus, Sylla had er economie gestudeerd. Ze ouwehoerden wat over metrokaartjes, gingen wat drinken. Twee jaar later woonden ze samen in Amster dam.

In 1998 ging Sylla, die inmiddels de make-up school van House of Orange runde, voor een paar weken naar zijn familie in Senegal. Ten tijde van dat bezoek klopte een zwangere vrouw aan bij zijn vader. Bafode Sylla was, hij is intussen overleden, een bekende man in de omgeving; eigenaar van een groot aantal huizen, altijd bereid iemand te helpen.

Ze had aids, vertelde de vrouw. Zou ze misschien bij hem mogen bevallen, en later misschien sterven? Nadat hij hem had uitgelegd wat aids was, raad de Baba zijn vader aan nee te zeggen: hij had al de zorg over 47 mensen: vier vrouwen, de enige van de 21 kinderen die nog thuis woonde, een heel stel geadopteerde kinderen, en nog wat behoeftige familieleden en vrienden. Bovendien was hij 91 jaar.

Terug in Nederland besefte hij dat hij een verkeerd advies had gegeven. 'Ik had een zieke, zwangere vrouw weggestuurd van een plek waar ze hulp had kunnen krijgen. Ik voelde me zo schuldig. Ik moest het goedmaken.' Nadat hij van het Nederlandse Aidsfonds te horen had gekregen dat ze Afrika als 'verloren continent' beschouwden, zocht hij contact met het Zuid-Afrikaanse Aidsfonds.

Zuid-Afrika is een van de hardst door aids getroffen landen. In Soweto, de grootste township van Johannesburg, is een derde van de zwangere vrouwen seropositief; negen jaar geleden was dat 3 procent. Op zaterdag staan er files voor de begraafplaats. In Senegal is de situatie veel minder ernstig: het percentage besmettingen wijkt niet veel af van dat in Europa.

Gewapend met een videocamera bezocht Sylla in z'n eentje alle adressen die hij van de organisatie had doorgekregen, en terug in Am sterdam koos hij samen met Kattenberg en een paar gezamenlijke vrienden voor de kliniek van Glenda Gray, een 39-jarige kinderarts die zich heeft gespecialiseerd in het voorkomen van de hiv-besmettingen van moeder op kind.

Ze werkt vanuit het Chris Hani Ba rag wa nath Hospital in Soweto, een enorm ziekenhuis met de meeste aids patiënten ter wereld. Toen Sylla haar voor het eerst sprak, zat de kliniek totaal aan de grond; ze probeerde al andere ziekenhuizen zover te krijgen azt af te staan.

'Door die vrouw in Senegal wilde ik per se iets te doen voor zwangere vrouwen', zegt hij. 'Maar ik heb daar ook voor gekozen omdat ik zelf eigenlijk nooit een moeder heb gehad. Mijn moeder is gestorven toen ik tweeënhalf jaar was, en van die tweeënhalf jaar heeft ze het grootste gedeelte ergens anders gewoond. De andere drie vrouwen van mijn vader waren zo jaloers op haar, dat ze vertrok. Ik kon niet met haar mee; als jongen werd ik geacht bij mijn vader te blijven. Na een tijdje besloot ze terug te gaan naar ons, maar tijdens de reis is ze plotseling overleden, in the middle of nowhere. Tot op de dag van vandaag is niet duidelijk waaraan. Omdat ze niet wisten wat ze met haar moesten doen, hebben ze haar ter plekke begraven. We hebben haar nooit gevonden.'

Orange Babies is onder Sylla's leiding uitgegroeid tot een kleine 'business'. Compleet met een website, een kantoortje, en behalve een vaste kern van zo'n twintig vrijwilligers een office manager die een salaris krijgt, in tegenstelling tot Sylla zelf. In het bestuur heeft een interim-manager plaatsgenomen, die heeft aangekondigd dat hij 'de jongens met de poen' gaat binnenhalen.

Hoewel dat weer een ander probleem kan opleveren. Zegt John Katten berg: 'We zijn hartstikke toe aan een ondergrondje. Maar we moeten er wel voor zorgen dat we ons ding beet blijven houden. We hebben de Babies een bepaald gezicht gegeven, en dat heeft ook een beetje met smaak te maken. Dat is geen nukkigheid, dat is een kracht van de Babies. Maar aan de andere kant: als je door dat los te laten een half miljoen kunt binnenhalen... ik kan daar zo over lopen piekeren.'

Numbalilo, een stevige, ogenschijnlijk kerngezonde vrouw van voor in de veertig, werkt in de Milk Room van het Chris Hani Hospital. Ze deelt blikken poedermelk uit aan moeders die dat zelf niet kunnen betalen. Als ze ondervoed of verzwakt zijn, krijgen ze voor zichzelf ook epop mee, een soort stevige pap. Voor haar loket staan twee vrouwen een pasgeboren tweeling een flesje te geven. De moeder ziet er aangeslagen uit: haar man is net overleden, en ze heeft geen verblijfsvergunning, dus ze kan niet werken. De kleertjes van haar tweeling zijn zeker zes maten te groot. 'These', zegt Numbalilo, 'are Orange Babies.' 'Hoor je dat, lief?', zegt Kattenberg opgetogen. 'En ze weet niet eens wie we zijn!'

Orange Babies heeft tot nu toe zo'n 45.000 euro aan Glenda Gray overgemaakt. Met dat geld zijn vooral medicijnen bekostigd. Aan van ke lijk was dat azt, sinds kort is dat vervangen door het veel goedkopere nevirapine. Met nevirapine lopen positieve vrouwen nog maar een kans van 10 procent om hun kind te besmetten. Maar ondanks het aanbod van een farmaceutisch bedrijf om het vijf jaar lang gratis te leveren, wordt het nog steeds niet door de Zuid-Afrikaanse overheid verstrekt. Tienduizend vrouwen zijn er tot nu toe behandeld met het geld van Orange Babies. Daarnaast worden de donaties van Oran ge Babies gebruikt voor melkpoeder; door borstvoeding kan het virus alsnog worden doorgegeven.

Numbalilo heeft zelf ook een Orange Baby: ze was een van de eerste vrouwen die meededen aan het programma. Die baby is helemaal gezond, zijzelf heeft dankzij medicijnen haar oude gewicht weer terug en ze is dolgelukkig met de 3500 rand (315 euro) die ze maandelijks verdient dankzij de Nederlandse stichting: ze heeft de zorg over negen kinderen. Vier zijn er van haarzelf, vijf van haar aan aids overleden zuster.

Er is veel veranderd sinds Sylla en Kattenberg hier een jaar geleden voor het laatst waren. De kliniek van Glenda Gray is van de armoedige laagbouw van het Chris Hani verhuisd naar de ruimbemeten begane grond van een voormalige verpleegstersflat op hetzelfde terrein, die helemaal is opgeknapt met een flinke gift van vliegmaatschappij Virgin. Behalve de Milk Room zijn er onderzoekkamers, een apotheek en een grote ruimte waar de supportgroepen voor vrouwen samenkomen. Komende week zal er een koffieshop geopend worden, en een winkel waar tegen zeer lage prijzen babyspullen verkocht gaan worden. Alles is geschilderd in vrolijke Afri kaanse kleuren. 'De vrouwen komen nu echt graag', zegt Gray. 'Ze hebben niet meer het gevoel dat ze in een ziekenhuis zijn.'

Naarmate Kattenberg meer ziet en hoort, maakt zijn verrukking over de melkkamer plaats voor verwarring. Gray is een beroemdheid geworden in Zuid-Afrika; ze kreeg dit jaar, samen met haar directe collega, professor James McIntyre, de Nelson Mandela Award for Health and Human Rights, en dat heeft tot gevolg dat zich behalve Virgin nog veel donateurs hebben gemeld. Volgende week komt Bono himself zelfs op visite. 'Het klinkt vast stom, maar ik heb opeens het gevoel dat we nog maar zo klein zijn, zo onbelangrijk', zegt hij.

De slaapkamers zijn vrolijk ingericht, met dank aan de Zuid-Afri kaanse Elle, en de kinderen die in de gangen spelen lachen vrolijk, maar de situatie in weeshuis Cotlands is er niet minder schrijnend om. Hier wonen misbruikte kinderen, kinderen van wie de ouders aan aids zijn overleden, en kinderen die vlak na hun geboorte te vondeling zijn gelegd, een indirect gevolg van de ziekte. Bijna driekwart van de kinderen is zelf ook met het hiv-positief. 89 kinderen werden het afgelopen jaar in Cotlands opgenomen, 66 gingen er dood. De kinderen die er het slechtst aan toe zijn, verblijven in een speciale afdeling. Er zijn twintig bedden, en die bedden zijn altijd bezet. Weinig kinderen hebben een bed langer dan zes weken nodig.

Een 4-jarig meisje ligt aan een beademingsapparaat, ze kijkt angstig om zich heen. Ze is stervende, zegt Cotlands' nursing services manager Busi Nkosi. Een broodmagere 2-jarige met een groot verband om zijn hoofd en ontstoken ogen kijkt naar de kinderen die nog wel kunnen spelen. Hij is er al veel beter aan toe dan toen hij binnengebracht werd. Een verpleegster verschoont een piepkleine baby: een van de twee veertien dagen oude vondelingetjes.

Als John Kattenberg op tv mag komen vertellen over Orange Babies hij is meestal degene die dat op zich neemt laat hij bijna altijd het filmpje zien dat hier vorig jaar werd opgenomen. Maar het kind dat de meeste indruk op hem maakte, de 10-jarige Jabu, is er niet op te vinden: ze zag er zo slecht uit dat ze besloten haar niet te filmen. 'Baba houdt niet van beelden van zieke kinderen. Zijn grote boodschap is: positief zijn, vreugde uitstralen. Gelukkig maar, want anders kun je me helemaal wegdragen.'

Jabu, zegt Kattenberg, keek hem aan zoals niemand hem ooit had aangekeken. 'En dat magere lichaampje, in zo'n vies, gescheurd maillootje... Het kind verging van de pijn door de houding waarin het zat. Nor maal lag ze altijd op haar zij, maar voor het bezoek moest ze netjes gaan zitten.' De medicijnen die Kattenberg door Glenda Gray liet brengen kwamen te laat: Jabu stierf drie maanden later. Jabu Means Joy is aan haar opgedragen.

Cotlands werd na de eerste Zuid-Afrikaanse reis van Baba Sylla gekozen als mogelijke tweede instelling, maar tot op heden is er, op wat kleertjes en speeltjes na, nog geen concrete hulp verleend door Orange Babies. Maar die is hard nodig, zegt Busi Nkosi. Aidsmedicijnen zullen ze wel nooit kunnen betalen, die zijn beyond their dreams, maar misschien melk, of wat voedingssupplementen?

'Je ziet hoe nodig ze het hebben', zegt Kattenberg in de taxi terug naar het hotel. 'Als we nou alleen die melk voor hen betalen?' 'Ik vind dat we moeten blijven bij wat we hebben gekozen', zegt Sylla. Onze support is in de eerste plaats bedoeld voor moeders.'

'Wat geboren wordt, zal ook moeten eten en drinken', probeert Kat ten berg weer. 'Mijn hele lichaam zegt dat zo'n weeshuis er absoluut bijhoort.' 'Voor je het weet ben je een van die ondoorzichtige organisaties geworden. Nu weet iedereen precies wat we doen', houdt Sylla vol. 'Het liefst', zucht Kattenberg, 'zou ik tegen zo'n Busi zeggen: schat, maak je geen zorgen, ik organiseer wel een paar leuke dingetjes voor je.'

Die avond tijdens, een etentje met Glenda Gray, die even in het bestuur van Cotlands heeft gezeten, krijgt Kattenberg een bittere pil te slikken. Cotlands, vertelt Gray, is een heel rijke stichting. Geregeld worden er grote sommen geld geschonken aan het weeshuis. Maar dat geld wordt niet besteed aan medicijnen, het gaat in een trustfund. Van het rendement daarvan worden de kosten betaald. Sylla blijft er tamelijk onaangedaan onder. 'Ik had het gevoel al eerder. Ik ben blij dat ik het nu ook weet', zegt hij. 'John reageert altijd heel emotioneel, maar ik probeer mijn hoofd te gebruiken. Ik wil me niet te snel committeren. We kunnen ons niet veroorloven een fout te maken. Overal in Zuid-Afrika gaan mensen dood aan aids, en dat is heel erg, maar als we per ongeluk de verkeerde instelling steunen, kan ons dat heel lang blijven achtervolgen.'

Op de een na laatste dag van zevendaagse reis neemt Baba Sylla een binnenlandse vlucht naar Kwazulu Natal, de provincie met het hoogste aantal besmettingen van heel Zuid-Afrika. Waar schijnlijk kan het Chris Hani Hospital in de toekomst best zonder de Babies, en Glenda Gray heeft hem verteld dat daar klinieken zijn waar volwassenen en kinderen zonder enige medische begeleiding dood liggen te gaan, waar geen enkele prenatale zorg is, zelfs geen stromend water. Wellicht dat Orange Babies daar over een tijdje een project voor zwangere vrouwen kan starten. John Katten berg blijft op Sylla's aanraden achter in Johan nes burg. Het Cot lands-verhaal had hem al zo aangegrepen dat hij er de hele nacht ziek van is geweest.