Schadeclaim in Puttense moordzaak fors ingezet

Hij heeft hoog ingezet, erkent Geert Jan Knoops, advocaat van de vrijgesproken verdachten in de Puttense moordzaak, Herman du Bois en Wilco Viets....

'Een forse vergoeding', geeft Knoops toe. Het gerechtshof in Leeuwarden behandelt vandaag de claim. Datzelfde hof bepaalde op 24 april het 'niet aannemelijk' te vinden dat Viets en Du Bois in 1994 de 23-jarige Christel Ambrosius in het huisje van haar oma nabij Putten hebben verkracht en gedood. In 1995 werden zij daarvoor veroordeeld tot tien jaar cel. Zes jaar en acht maanden zaten ze vast. Onschuldig, aldus het hof.

Hoe valt die periode om te zetten in geld? En in hoeveel? De Puttense moordzaak is de grootste justitiële blunder van de twintigste eeuw genoemd. Vergelijkingsmateriaal is er nauwelijks, of het moet de moord op een spoorweg ambtenaar in Giessen-Nieuwkerk zijn, waarvoor twee mannen ten onrechte werden veroordeeld. Maar dat was in 1923.

Knoops ging uit van het tarief dat rechters in Nederland hanteren voor onterecht verblijf in de cel. Dat komt neer op circa 100 euro per dag. Voor de bijna 950 dagen die Viets en Du Bois in voorlopige hechtenis zaten, vermenigvuldigde hij dit bedrag voor ieder van hen met tien. Voor de bijna 1500 dagen gevangenisstraf rekende hij voor ieder zevenenhalf keer zoveel.

Een klein deel hiervan is bedoeld als vergoeding voor materiële en dus eenvoudig te becijferen schade: de reiskosten van de echtgenotes die hun gedetineerde mannen bezochten en de onkosten die Knoops heeft gemaakt. Knoops werkte pro deo maar gaat nu zijn uren bij het hof indienen. De rest van de schadeclaim, het overgrote deel, slaat op de immateriële schade en is smartengeld.

'Je kunt heel moeilijk concretiseren wat het leed is van die immense periode', zegt Knoops. 'Maar ik heb rekening gehouden met de aard van de verdenkingen, de lengte van de hechtenis en de enorme impact daarvan op de levens van deze mensen en hun gezinnen.'

Wat de schadeclaim vooral hoog heeft doen oplopen, is Knoops' ergernis over de opmerkingen van Joan de Wijkerslooth, voorzitter van het college van procureurs-generaal. In juni schreef deze in Opportuun, het blad van het OM, een column onder de kop: 'Hoezo blunders in de Puttense moordzaak?' Knoops: 'Justitie heeft niets gedaan om na de vrijspraak de stigmatisering ongedaan te maken.'

De vraag is nu of het hof in Leeuwarden meegaat in de redenering van Knoops. De gevraagde 4,4 miljoen euro is niet de hoogste schadeclaim die ooit in Nederland is ingediend. Dat deed industrieel Joep van den Nieuwenhuyzen al midden jaren negentig, met zijn eis van 550 miljoen euro wegens onterechte beschuldigingen van handel met voorkennis. Toch noemt zelfs Knoops zijn eigen verzoek 'bovenmatig'.

Bart Holthuis van de Vereniging van Letselschadeadvocaten kan dat bevestigen. Hoewel Holthuis cliënten met andersoortige problemen verdedigt, is hij gespecialiseerd in het kapitaliseren van schade. Zijn eerste reactie op de claim in de Puttense moordzaak: 'Natuurlijk, ik ben wel wat gewend. Maar dit is vrij veel geld.'

Ooit eiste Masson, voormalig topman van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP), een schadevergoeding die tot de verbeelding sprak. Dat was in de jaren tachtig, toen hij werd verdacht van het aannemen van steekpenningen en na jaren van juridische strijd werd vrijgesproken. Hij claimde zo'n 700 duizend euro, wat destijds doorging voor een immens bedrag. Hij kreeg een fooi: een paar duizend euro voor de reis- en verblijfkosten die hij tijdens het proces had gemaakt.

Knoops erkent dat het ook de twee van Putten zo kan vergaan: 'In Nederland heb je niet automatisch recht op een schadevergoeding. Wat dat betreft liggen de kaarten volstrekt open.' Wel benadrukt hij dat Masson vrijspraak kreeg op technische gronden, terwijl de Puttense verdachten werden vrijgesproken vanwege de kwaliteit van het bewijs.

Advocaat Tripels, destijds betrokken bij de zaak-Masson, kan zich niet voorstellen dat nu nog kan wat Masson is overkomen. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg bepaalde begin jaren negentig dat het weigeren van een schadevergoeding na vrijspraak in strijd is met het beginsel van de praesumptio innocentiae, de aanname dat een verdachte onschuldig is tot het tegendeel bewezen is. 'Zeker na die uitspraak wordt dit gezien als de maatstaf.'

Telt niet mee of vervolging van Du Bois en Viets destijds, in 1994, terecht was? Hebben beide heren niet bekend waardoor er een redelijk vermoeden van schuld was? Tripels benadrukt dat vrijspraak vrijspraak is. 'Achteraf bekeken waren dwangmiddelen niet geoorloofd en dus moeten de nadelige gevolgen daarvan worden gecompenseerd. Het zal nu gaan om de vraag: wat is redelijk en billijk. Daarin heeft de rechter een enorme vrijheid. Het zal van zijn geweten afhangen.'