Slim door Mozart

Vroeger, toen Mark Kruiver nog op het havo zat, begon muziekles met een druk op de knop. Van de videorecorder, wel te verstaan....

Op school, wil hij maar zeggen, is muziek allang een ondergeschoven vak. En dat moet nu maar eens veranderen. Afgelopen week stuurde Kruivers stichting Muziek Promotie Nederland (MPN) een persbericht rond over het muziekstimuleringsplan Let's Make Music! Dat wijst dertig pagina's lang op het grote maatschappelijke belang van muziek en hoe dat nieuw leven ingeblazen kan worden.

Muziek is leuk, dat weet iedereen wel, zegt Kruiver, zelf pianist en coach van een kinderkoor in Alkmaar. 'Alleen, als je de overheid vraagt om stimulerende maatregelen, om serieus beleid en meer uren op school, wil die natuurlijk weten wat zij daaraan heeft.'

Welnu, zo vat de stichting het krachtig samen: wat sport is voor het lichaam, is muziek voor de geest. Er zijn positieve effecten op stress, de intelligentie, en sociale en emotionele vaardigheden. Dat blijkt, somt een bijlage een A4-tje lang op, uit wetenschappelijk werk van de laatste jaren.

Duits onderzoek zou aangeven dat 'muziek-georiënteerde leerlingen' al vroeg 50 procent beter scoren in intelligentietests. Hersenscans laten volgens de Oostenrijker Hellmuth Petsche zien dat de musicerende mens zijn beide hersenhelften beter in balans heeft. En volgens de Amerikanen Frances Rauscher en Gordon Shaw hebben musicerende kinderen beter ruimtelijk inzicht.

Hetgeen een ministerie van Onderwijs en Wetenschappen toch moet aanspreken, meent Kruiver. Maar, schrijft hij bozig, de overheid houdt zich doof voor de feiten.

Met name voor het Amerikaanse onderzoek is dat misschien zo gek nog niet. Psychologe Rauscher en neurobioloog Shaw zijn oude bekenden. In 1993 waren zij, naar eigen zeggen zonder het zelf te willen, grondleggers van wat het Mozart-effect is gaan heten: het idee dat mentale taken beter worden vervuld als er (klassieke) muziek bij wordt gedraaid.

Rauscher en Shaw lieten 79 studenten puzzelen op de vraag hoe een stuk papier eruit komt te zien als het wordt opgevouwen en verknipt. De studenten die daarbij het eerste deel van Mozarts sonate voor twee piano's in D (KV 448) beluisterden, deden het beter dan degenen die in stilte werkten of minimal music van Philip Glass hoorden. In 1998 bleken zelfs ratten met Mozart beter hun weg door een doolhof te vinden.

Op de aantrekkelijke gedachte dat muziek slimmer maakt, is vooral in de Verenigde Staten inmiddels een hele muziekindustrie gevestigd, die cd's aanbiedt om het IQ van de luisteraar te verbeteren. Dat er sinds 1993 geen spaan heel is gelaten van het oorspronkelijke onderzoek, deert de kopers weinig.

Serieuze statistiek laat hooguit ruimte voor een miniem positief effect, dat waarschijnlijk is toe te schrijven aan de prettige sfeer die muziek bij het werkje opriep. Met de hersens gebeurt niks, denken de meeste onderzoekers die sindsdien probeerden de resultaten te reproduceren.

Initiatiefnemer Kruiver was die ontmanteling van het Mozart-effect even ontgaan, bekent hij ruiterlijk. 'Wij hebben absoluut vertrouwen in de positieve invloed van muziek, of dat nou honderd procent wetenschappelijk bewezen is, of niet. Het kan in elk geval geen kwaad, en laten we dan niet bij voorbaat weer overal een grote zak zout naast zetten.'