Na Tetevo is Albana zichzelf niet meer

Albana studeert geen medicijnen meer. Als ze had gewild had ze verder kunnen leren, maar Albana wilde niet. Ze verscheurde haar laatste examenpapier, gooide de snippers in het gezicht van haar scheikundedocent, en verliet de faculteit....

Albana is de oudste dochter van een zakenman. Een Albanese zakenman, maar dat werd in hun huis nooit zo gevoeld. Haar vader heeft al twintig jaar een Macedonische partner. Zij zijn goede partners - ze kwamen bij alle geboorten en begrafenissen bij elkaars familie nover de vloer. Net als haar vader spreekt ook Albana accentloos Macedonisch. Zij had er ook geen moeite mee naar de Macedonische universiteit in Skopje te gaan. De Albanese universiteit in Tetovo is tijdverspilling: die is door niemand erkend, dus haar diploma's zijn waardeloos.

Albana studeerde medicijnen. Zij studeerde hard, of tenminste zo hard als verwacht mocht worden in een tijd waarin in het naburige Kosovo een oorlog woedde. De studie ging goed, tot haar tentamen scheikunde. Zij zakte. Studeerde nog harder, maar zakte weer. Studeerde nog harder, maar zakte een derde en een vierde keer en begreep er niets van. Tot iemand haar vertelde dat ze moest betalen: duizend D-mark voor het tentamenbriefje.

Albana is Albana. Ze heeft haar principes, en haar trots, en een gevoel voor wat rechtvaardig is en wat niet. Zij dééd een vijfde keer tentamen, en betaalde de duizend D-mark. Zij slaagde, uiteraard, maar beende vervolgens met haar papiertje het kantoor van de docent binnen. Ze liet de deur open, zodat iedereen kon horen hoe ze hem het papier in zijn gezicht gooide, hem de huid vol schold en hem toebeet dat hij zijn geld mocht houden, en het examenpapier erbij.

Dat was nog vóór de gewapende rebellen in de bergen van Tetovo hun gezicht lieten zien. Maar de sfeer in Skopje was toen al met haat doordrenkt. Toen al noemden de Macedoniërs Albanezen laatdunkend 'Shiptari', en schold graffiti ze uit voor 'Shiptari-hoeren' of erger.

Drie keer zijn Albana en haar Albanese kamergenote in drie jaar uit hun kamer gezet. Aan het begin van de NAVO-bombardementen konden ze op stel en sprong weg: de Macedonische huisbaas had tien mannelijke familieleden opgetrommeld om de meisjes uit huis te zetten.

Haar accentloos Macedonisch helpt Albana altijd binnen te komen, bij huisbazen en ook in de cafés en restaurants waar Albanezen doorgaans niet worden bediend. In die cafés ging ze bij voorkeur naar binnen, 'omdat ze Albana is', en ze voor geen chagrijnige Macedoniër opzij wenst te gaan.

Met hun tweeën hebben zij nu een nieuwe kamer. En omdat Albana Albana is, ligt die kamer midden in een wijk van Skopje die tot dan toe honderd procent slavisch was. Een wijk vol harde nationalistische Macedoniërs en Serviërs die vóór alles één ding gemeen hebben: hun hekel aan Albanezen. De muur en de deur is bekrast en beschreven met dreigementen. Dat 'ze' de 'Shiptari' wel zullen komen 'halen'. 'Ze' spijkerden zelfs een dode rat tegen de voordeur. Maar dat kan een Albana niet verjagen. De meisjes lieten de rat hangen, en de rat die hen had moeten verjagen veranderde in een symbool van hun eigen onverzettelijkheid. Dat maakt indruk, ook op hardline Macedoniërs. Zij laten de meisjes met rust, voorlopig.

Misschien zijn ze tussen de Macedoniërs nog het veiligst als de burgeroorlog uitbreekt, denken ze nu. Misschien is het hier dan beter dan in een Albanese wijk.

Maar misschien zijn ze hier, tussen de Macedoniërs, juist de eersten die 'ze' komen halen?

Macedonië is veranderd. Er hangt oorlog in de lucht, zelfs als het rustig is, en je kunt nergens meer op rekenen. Albana's vader en zijn Macedonische partner zijn opgehouden met elkaar te spreken. Mensen betalen hun schulden niet meer, omdat ze denken dat er oorlog komt, en ze hopen dat betalen dan niet meer nodig zal zijn.

Albana is weer gaan studeren: Albanese en Turkse taal- en letterkunde ditmaal. 'Zodat ik later ook zo'n werkloze leraar Albanees kan worden', zegt ze bitter. Die bitterheid is nieuw. Nieuw is ook dat ze de Macedonische cafés niet meer uitdagend binnengaat. Ze heeft er niets meer te zoeken. De Macedoniërs zijn het niet waard. Albana is liever onder Albanezen. Ook dat is nieuw.

Albana is Albana niet meer.