Noorse tiener schokt Hollywood

Jon Johansen is een puber met een ziekenfondsbril en een donzig snorretje. Op zijn vijftiende bedacht hij een programma waarmee DVD's gekopieerd en uitgewisseld kunnen worden....

IN DE KELDER van een oude boerderij, ergens ver weg op het platteland van Noorwegen, legde een vijftienjarige nerd genaamd Jon Lech Johansen de laatste hand aan een stuk software waar hij buiten schooltijd al weken druk mee was. Met een druk op de entertoets zond hij het cyberspace in, nu anderhalf jaar geleden.

Het programma dat hij in elkaar had geknutseld op zijn zelf samengestelde Pentium 600 bracht Hollywood van de kook, ontketende rechtszaken, bracht protestdemonstraties op de been en had tot gevolg dat hij een avond lang ondervraagd werd door de Noorse politie. Jon Johansen had een computerprogramma geschreven dat de Amerikaanse filmindustrie op haar grondvesten deed schudden.

Met zijn omvang van 57 kilobyte is het programma weinig meer dan het computerequivalent van één hartslag. Maar het jaagt de hele filmindustrie angst aan. Het programma stelt de gebruiker in staat om films van een DVD-schijf op zijn computer te kopiëren. De aankoop van een DVD-speler wordt daarmee overbodig. Bovendien kan hij de films ook via internet versturen. Naarmate de bandbreedte toeneemt, kunnen die films makkelijker en sneller gedownload worden. En dan rijst de vraag: waarom voor een tientje een kaskraker uit Hollywood huren, als je die ook gratis kunt zien?

Voor de Motion Picture Association of America (MPAA), waarin de belangrijkste Hollywoodstudio's vertegenwoordigd zijn, kwam de actie van Jon Johanson op hetzelfde neer als iedereen 'gereedschap geven om het slot van je huis open te breken'.

Toekomstige geschiedschrijvers zullen er later misschien op terugkijken als een beslissend moment, waarop de grenzenloze vrijheid van internet frontaal in botsing kwam met de miljardenbelangen van de vermaaksindustrie.

Maar Jon is niet zo filosofisch ingesteld. Hij is nu 17, de nuchtere zoon van een postbode, met een ziekenfondsbril, een streepje dons op zijn bovenlip dat erg zijn best doet een snor te worden en hier en daar wat jeugdpuistjes op zijn wang. Zijn roem in de wereldwijde gemeenschap van hackers vindt hij 'een beetje vermoeiend'. Om de krantenkoppen in Noorwegen waarin hij een tienergenie op computergebied genoemd wordt, moet hij hartelijk lachen. 'Genie?' snuift Jon. 'Ik ken minstens tien mensen die onder dezelfde omstandigheden het ook hadden gekund.' En dat is precies waarom ze in Hollywood zijn kleine programmaatje zo eng vinden.

Hij wist dat het programma hem in moeilijkheden zou kunnen brengen en een tijdlang haalde hij elke avond zijn harde schijf uit zijn computer, voor het geval de politie aan de deur zou komen. Maar nadat er weken zonder reactie voorbijgingen hield hij daarmee op. Zijn programma werd echter wel opgemerkt, in een kantoorgebouw in het Californische Encino, zo'n 8500 kilometer verderop, waar een groep computerfreaks namens de MPAA internet afstruint op zoek naar overtredingen tegen het auteursrecht.

In chatrooms op internet werd onder hackers opgewonden gesproken over een ontdekking die DeCCS werd genoemd. CSS staat voor Content Scrambling System, de code die DVD-schijven beschermt. Iemand had een manier gevonden om de schijven te 'de-CSS-sen', zodat de films afgespeeld konden worden op een gewone computer in plaats van op een speciale DVD-speler en tot in het oneindige gekopieerd konden worden.

Drie maanden na Jons actie klonk eindelijk de deurbel op de boerderij, op een avond in januari 2000. De bezoekers waren functionarissen van het Noorse Bureau voor Onderzoek en Vervolging van Economische en Milieudelicten. 'Ik was erg verrast dat het zo lang duurde voor ze kwamen,' zei Jon. 'Als ik had gewild had ik in drie maanden tijd makkelijk het bewijs kunnen vernietigen.' De politie nam hem, samen met zijn computers en mobiele telefoon, mee naar het bureau en ondervroeg hem, zegt hij, zo'n zes à zeven uur. De Noorse justitie heeft nog niet besloten of de zaak voor zal komen, zegt een woordvoerster van de politie in Oslo.

Jon houdt vol dat hij het programma alleen maar heeft geschreven om op zijn eigen computer, met een Linux besturingssysteem, DVD's te kunnen kijken en dat het niet zijn bedoeling was dat er films mee gekopieerd en verspreid zouden worden. Mede om deze reden krijgt Jon ook veel steun van hackers en computeractivisten. In deze kringen wordt het niet-commerciële Linux veel gebruikt. Een verbod op DeCSS zou er op neerkomen dat zij gedwongen worden voor het afspelen van DVD's het vermaledijde Windows van Microsoft te installeren.

In de chatrooms op internet gonst het echter niet van verheven Linux-idealisme, zegt Mark Litvak van de MPAA in Hollywood. 'Op internet zeiden de mensen: ''Moet je zien, er is een manier gevonden om een DVD op je harde schijf te kopiëren.'' Het ging niet om een groep Linuxgebruikers die zeiden: ''We kunnen een DVD op onze computer afspelen''.'

Na zijn verhoor werd Jon Johansen een held in de strijd tegen de toenemende greep van grote mediabedrijven op internet. 'Hij krijgt een hoop respect voor zijn hackerskwaliteiten. Hij is bereid om in het volle licht te treden en zijn volledige verantwoordelijkheid te nemen', zegt Robin Gross, een advocaat die werkt voor de Electronic Frontier Foundation, een non-profit organisatie die juridische steun geeft aan mensen die zijn aangeklaagd wegens het verspreiden en propageren van DeCCS. 'De MPAA heeft duidelijk gemaakt dat Johansen een van de mikpunten is. Ze kiezen er een kleintje tussenuit en dat levert allen maar extra steun op voor zijn zaak.'

De MPAA ontkent dat zij een eenvoudige tiener wil intimideren. DeCSS geeft 'de sleutel van het kasteel' aan piraten die het auteursrecht bedreigen, en daarmee de werkgelegenheid van honderdduizenden mensen, van grote sterren tot toneelknechten en technici, aldus de MPAA.

Op het gebutste Toyotabusje van vader Per Johansen zijn Engelstalige stickers geplakt met 'geek' en 'FREE JON JOHANSEN', zelfs al heeft Jon niet achter de tralies gezeten en zal dat waarschijnlijk ook niet gebeuren. Het is buitengewoon ingewikkeld om een Noorse puber voor de rechter te slepen met een aanklacht uit Californië.

De MPAA heeft ook anderen voor de rechter gedaagd, zoals het in New York gevestigde tijdschrift 2600: The Hacker Quarterly en de uitgever daarvan, Eric Corley. Zij worden beschuldigd van het propageren van DeCCS op hun website.

In augustus deed een lagere rechtbank in New York een uitspraak ten gunste van de filmindustrie met als argument dat het plaatsen van DeCSS 'hetzelfde is als het publiceren van de combinatie van een bankkluis in een landelijk dagblad'. De rechtbank gebood dat het programma van internet verwijderd moest worden. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. DeCSS is nog steeds op honderden websites te vinden en de juridische strijd woedt nog steeds voort.

Jon zegt dat hij zich geen zorgen maakt. Op de vraag of hij het allemaal precies zo zou overdoen, antwoord hij zonder aarzelen 'O ja, zeker.' Vanwege zijn roem boden diverse bedrijven hem een baan aan. Hij ging van school, werkte een tijdje voor een softwarebedrijf en heeft nu een andere baan, waarover zijn vader Per niet in details wil treden.

Per maakt nog steeds grapjes over de affaire en vraagt zich hardop af: 'Misschien wil Hollywood wel de rechten van zijn verhaal kopen'.