Oranje te klein voor de grote Van Gaal

Het Nederlands elftal is te klein voor de grote ambities van Louis van Gaal, de bondscoach die min of meer zichzelf benoemde, maar vijftien maanden later al genoeg lijkt te hebben van de baan....

De puzzel die Van Gaal na de uitschakeling voor het wereldkampioenschap presenteerde, viel in Kopenhagen grotendeels ineen. De twijfelende bondscoach gaf met losse opmerkingen voeding aan de stelling dat hij zijn contract niet zal verlengen.

Binnen veertien dagen zal Van Gaal zijn besluit kenbaar maken. In Kopenhagen zei hij zaterdag na een zinloze oefenexercitie tegen Denemarken (1-1) dat hij niet langer twijfelt en reeds een beslissing heeft genomen.

De kans dat de soap opera die Van Gaal de afgelopen maanden regisseerde een andere afloop zal krijgen dan een vervroegd afscheid van de KNVB, is klein. De tijd begint voor hem te dringen. Hij verklaarde eerder al dat hij in 2006 zijn loopbaan als coach zal beëindigen.

Terwijl hij zichzelf rijper en sterker dan ooit acht, is het Nederlands elftal kwetsbaarder en zwakker dan in jaren het geval was. Die tegenstelling drijft Van Gaal naar de uitgang in Zeist: hij wenst in de laatste jaren van zijn loopbaan te oogsten, niet te zaaien.

De nederlaag in Dublin heeft Van Gaal heviger beroerd dan kon worden verwacht, maar niet omdat hij vindt dat hij heeft gefaald. Langzamerhand is de reden duidelijk geworden. Met uitschakeling heeft hij nooit rekening gehouden. Bondscoach werd hij om te oogsten, niet om bij nadering van het WK-podium bruusk te worden gestuit.

Een rol op het tweede plan is voor hem onaanvaardbaar. Van Gaal wilde als eerste Nederlandse coach wereldkampioen worden en neemt met minder geen genoegen. Het is opvallend dat hij, in beschouwingen over de toekomst van het Nederlands elftal, het EK in Portugal in 2004 zelden noemt, waarschijnlijk vooral omdat een andere Nederlander (Rinus Michels) dat podium al eens heeft beklommen.

Wat Van Gaal de afgelopen maanden heeft gedaan, en vooral waarom, werd pas in Kopenhagen goed duidelijk. Door gesprekken met (de oudere) spelers te voeren, wilde hij de kracht van de nationale ploeg nogmaals analyseren, ten behoeve van zijn eigen hunkering naar succes.

Zaterdagavond liet hij zich ontvallen dat hij de wedstrijd tegen de Denen deels benutte om bij zichzelf te rade te gaan hoe het is om bondscoach te zijn. De opmerking plaatste het duel in een ongewoon perspectief: behalve Oranje testte Van Gaal ook zichzelf.

Van Gaal wilde de mogelijkheden van de ploeg, spelend zonder vleugelaanvallers, nog één keer bekijken. De wedstrijd bood hem geen ander inzicht, integendeel zelfs. Het onderzoek naar de potentie van Oranje zal hem somber hebben gestemd.

Eens te meer bleek dat Nederland een voetbalnatie in verval is, geen potentiële wereldkampioen maar een ploeg die magere jaren tegemoet gaat. Op niet één onderdeel was Oranje het verzwakte Deense elftal in het Parken-stadion de baas.

In de veertiende, wellicht laatste interland van Van Gaal kreeg Nederland opnieuw bijles. Nadat in Dublin Ierland al had gedoceerd dat talent en reputatie onvoldoende zijn om succes te boeken, deed zaterdag in Kopenhagen Denemarken dat. Het resultaat verhulde de superioriteit van de Denen.

Een kenner van het Nederlandse voetbal, de voormalige Ajax-trainer Morten Olsen, bracht de oude les onder woorden. De coach van Denemarken hield Oranje en Van Gaal een spiegel voor, niet uitdagend maar betrokken.

Strijdlust en discipline, karakter en stabiliteit, het zijn eigenschappen die net zo belangrijk zijn als techniek, betoogde hij. Volgens hem mankeert het daaraan in de opleidingen van de Nederlandse clubs.

Het waren wijze woorden van een man die het Nederlandse voetbal een warm hart toedraagt. De theorie was eerder op de avond door zijn eigen ploeg in praktijk gebracht. Hoewel verzwakt door de afwezigheid van enkele toonaangevende spelers, werd Nederland in de eerste helft op alle onderdelen afgetroefd. Na rust waren beide ploegen meer in balans.

Niet de individuele kwaliteiten van de Denen gaven de doorslag, maar de som van de delen. Dat Van Gaal in Kopenhagen voor de eerste maal een nieuwe systeem toepaste, speelde geen enkele rol. Niet het systeem deugde niet, maar de uitvoering, zoals zo vaak sinds Euro 2000.

Het Nederlands elftal is een ploeg zonder ziel geworden en Van Gaal beseft dat terdege. De vooruitzichten op korte termijn zijn somber en het is de vraag of de jongeren (Hofland, Van Bommel, Van der Vaart) in staat zijn de ploeg nieuw elan te geven.

Van Gaal betwijfelt dat ten zeerste. Voor wie, om zelf successen te kunnen boeken, zulke hoge eisen aan spelers stelt als hij, is het Nederlands elftal ongeschikt. De oefenwedstrijd tegen Denemarken zal hem in die mening hebben gesterkt.

Ongeloofwaardig blijft het desondanks, een bondscoach die een (gefaseerd) zesjarig contract met de KNVB afsluit en vervolgens al na één tegenslag een nieuwe weg wil inslaan. Daarbij is het inmiddels zonneklaar dat Van Gaal nooit heeft kunnen wennen aan de speciale eisen die aan een bondscoach worden gesteld.

Van Gaal is in gedachten nog steeds een clubtrainer, een docent die dagelijks met de spelers werkt en kans na kans op revanche krijgt. Dat zijn rechtlijnigheid soms tot starheid leidt, tot ergernis van de spelers die een lossere aanpak prefereren, werkt evenmin in zijn voordeel.

Het schip van Oranje zinkt. Het heeft er alle schijn van dat de kapitein, na een compleet mislukte missie, als eerste lid van de bemanning op zoek gaat naar een reddingsloep.

Dat hij zodoende zijn loopbaan als coach besmeurt, geobsedeerd als hij is door zijn persoonlijke ambities, lijkt Louis van Gaal op de koop toe te nemen.