Een Schots aardappeloproer

Een Brits onderzoeksinstituut stuurde een medewerker weg die beweerde dat proefratten ziek worden van genetisch gemanipuleerde aardappels. Dat lijkt wat overhaast en de kritiek zwelt aan....

BRITTEN hebben het niet zo op genetische manipulatie. Van elk (vermeend) incident op dit terrein doen de media opgewonden kond. Vorige week ondertekende een internationaal gezelschap van twintig onderzoekers een petitie om te protesteren tegen de behandeling van dr. Arpad Pusztai, voormalige medewerker van het Rowett Research Institute in Aberdeen. Dat is een onderzoeksinstituut voor landbouw en voeding.

Begin augustus vorig jaar stelde de 68-jarige onderzoeker op ITV dat ratten die waren gevoed met genetisch gemanipuleerde aardappelen, last hadden gekregen van een verzwakt immuunsysteem en schade hadden opgelopen aan diverse vitale organen, waaronder nieren en darmen. De onderzoeker werd twee dagen na de uitzending met gedwongen pensioen gestuurd.

Pusztai wilde de schadelijkheid onderzoeken van aardappelen met in het erfelijk materiaal een ingebracht gen dat codeert voor de productie van speciale eiwitten, zogeheten lectines. Deze eiwitten kunnen - via manipulatie ingebouwd - planten beschermen tegen insectenvraat.

In planten zitten van nature lectines en in het algemeen zijn die niet schadelijk voor de mens. Pusztai onderzocht twee lectines - zogeheten ConA uit de jackboon en PHA uit rode nierbonen - die schadelijk zijn voor insecten en ook enigermate voor mensen. Ook bekeek hij het voor mensen niet giftige lectine GNA uit het sneeuwklokje.

Hij voerde ratten met genetisch gemodificeerde aardappelen die GNA aanmaken. Bij gebrek aan voldoende materiaal konden er echter geen ratten worden gevoerd met genetisch gemanipuleerde aardappelen met een ingebracht gen die voor de productie van respectievelijk PHA en ConA coderen. In plaats daarvan werden ratten gevoerd met niet-genetische gemodificeerde aardappelen, waaraan respectievelijk de twee bewuste lectines - PHA en ConA - na isolatie en zuivering waren toegevoegd.

Volgens een door het instituut ingestelde onderzoekscommissie zijn blijkens de meetgegevens bij de muizen die zijn gevoerd met genetisch gemanipuleerde aardappelen - de GNA-variant dus - geen groeiproblemen te ontdekken. Ook is er geen schade aan het immuunsysteem te zien.

Mogelijk heeft dr. Pusztai in augustus onderzoeksresultaten verwisseld. De problemen waarover Pusztai op televisie sprak, hadden mogelijk betrekking op de voederproeven met gewone aardappelen waaraan ConA was toegevoegd. Bij die ratten werd wel een geringe groeiachterstand geconstateerd.

Aan die aardappelen was vijfduizend maal zoveel ConA-lectine toegevoegd - toch al zeer schadelijk ook voor het immuunsysteem - als een gemanipuleerde aardappel zou produceren. Die voederproeven leveren dus geen verrassend resultaat op.

De twintig ondertekenaars van het memorandum vorige week, waarin eerherstel wordt geëist, stellen dat de conclusie van Pusztai - onder meer het immuunsysteemprobleem - wel degelijk betrekking heet op de genetisch gemanipuleerde GNA-aardappelen.

'Ik trek een geheel andere conclusie uit het rapport van de onderzoekscommissie dan die commissie zelf', zegt een van de opstellers van het memorandum, prof. dr. Edilbert van Driessche van de Vrije Universiteit in Brussel. 'Dat rapport deugt niet, althans de conclusie. Uit de beschreven onderzoeksresultaten is wel degelijk een effect af te leiden. Dat wordt nog eens bevestigd door het recent verschenen rapport van Putsztai. Niks verwisseling van onderzoeksresultaten.'

Dr. Jos Koninkx van de Faculteit Diergeneeskunde van de Universitei Utrecht, eveneens ondertekenaar van het memorandum, is het hiermee eens. 'Bovendien, een patholoog van Aberdeen University Medical School heeft recentelijk in de darmen van de ratten die met GNA-genetisch gemanipuleerde aardappelen waren gevoederd, een histologisch beeld gevonden dat gelijkenis vertoont met een ontsteking in de darmen.'

Broer Scholtens