Een schone stoker stookt hout op gas

Houtkachels vervuilen een beetje en toch nog altijd flink, blijkt uit nieuw onderzoek. Vermoedelijk zijn er nog veel oude, slechte exemplaren in gebruik....

DE HOUTKACHEL is een mode-artikel geworden. Slechts een kleine groep mensen gebruikt hem als warmtebron voor het huis. De meerderheid van de houtstokers bestaat uit welgestelde tweeverdieners die hun houtkachel zien als een fraai vormgegeven sfeerelement in hun trendy interieur.

Het spreekt voor zichzelf dat deze consumenten geen genoegen nemen met een walmend en roetend geval waarvan het ruitje in een mum van tijd zwart ziet en de rook door de kieren bij het deurtje de kamer blauw zet. Of dat na de eerste de beste stookbeurt de kachel barst of vervormt.

Ten opzichte van de jaren tachtig is de verbrandingstechniek dan ook enorm verbeterd, waardoor de luchtverontreiniging ervan gestaag is afgenomen. Maar industrie en autoverkeer zijn ook veel minder van de aloude probleemstoffen als pak's - polycyclische aromatische koolwaterstoffen - en koolmonoxide gaan uitstoten, waardoor de bijdrage van de houtkachel relatief fors blijft.

De houtkachel is dus nog allerminst verlost van het vervuilend imago van weleer. Dat beeld rijst tenminste op uit nog niet gepubliceerd onderzoek van TNO. 'Houtkachels en open haarden zijn verantwoordelijk voor bijna 5 procent van de koolmonoxide-uitstoot in Nederland. Ze dragen 6 procent bij aan de uitworp van benzeen en pak's en nemen iets meer dan 10 procent van de hoeveelheid fijn stof voor hun rekening', zegt ir. Jan Hulskotte van TNO Milieu, Energie en Procesinnovatie in Apeldoorn.

Hoewel het Nederlandse houtkachelpark gestaag wordt vervangen door beter brandende exemplaren met een hoger rendement en minder luchtvervuiling, zijn veel van de 450 duizend houtkachels vermoedelijk nog van slechte kwaliteit. In moderne kachels wordt het hout eerst met weinig zuurstof vergast, waarna deze gassen bij een temperatuur van achthonderd graden worden verbrand. Gedoseerd ingelaten lucht wervelt langdurig in de haard. 'Daardoor kan het rendement hoger en de uitstoot van koolmonoxide en pak's lager worden', zegt Frans Sulilatu, die voor TNO houtkachels keurt.

Een andere verklaring voor de blijvend hoge bijdrage van de houtkachels zit in het stookgedrag. 'Lang niet iedereen heeft het geduld om het vers gekapt hout minstens een jaar te laten drogen', zegt Sulilatu. Vers hout is nat, waardoor veel energie in de kachel verloren gaat aan verdamping van water. 'Ook neemt de kans op onvolledige verbranding toe. Zo ontwijken veel koolmonoxide en pak's.'

Vermoedelijk wordt de slechte score ook veroorzaakt doordat de heavy users - 15 procent van de houtkachelbezitters stoken jaarlijks bijna de helft van de 630 miljoen kilogram stookhout op - veel hout opscharrelen uit het informele circuit. Daar zit soms geverfd en geïmpregneerd hout tussen. Veel sloophout is behandeld met het intussen verboden pcp. 'Dat kan leiden tot vorming van dioxines', aldus de onderzoekers.

In het TNO-rapport is de bijdrage van dioxines uit houtkachels geschat op 9 procent. 'Dat lijkt veel, maar daar moet je wel bij aantekenen dat de uitstoot van dioxines in Nederland drastisch is gedaald. Houtkachels nemen een relatieve grote punt van een heel klein taartje voor hun rekening', aldus Hulskotte. Met het Handboek Sfeerstoken wil het ministerie van VROM aan het eind van het jaar niettemin houtkachelgebruikers tot gedisciplineerder stookgedrag bewegen.

De emissies kunnen ook worden veroorzaakt doordat er in Nederland nog steeds een groot aantal illegale, niet door TNO gekeurde houtkachels op de markt is. Eind april maakte de Inspectie Milieuhygiëne van VROM bekend dat bij ruim 20 procent van de fabrikanten en importeurs minstens dertig verschillende typen ongekeurde houtkachels zijn aangetroffen. In acht gevallen is proces-verbaal opgemaakt. Driehonderd kacheltypen zijn wel gekeurd.

'Soms is er sprake van fabrikanten die een type ''per ongeluk'' zijn vergeten aan te melden voor keuring', zegt ir. Chiel Bovenkerk, hoofd handhaving Inspectie Milieuhygiëne Zuid. Bij de overtreders zat ook een prijsstuntende bouwmarkt. 'Die ziet een aardig partijtje kachels in Hongarije, en weet niet dat die eerst moeten worden gekeurd. Door onze opsporingsactie is iedereen weer scherp', aldus Bovenkerk.

Bij de overtreders bevonden zich ook drie leden van de branchevereniging die te koop liepen met niet-gekeurde kachels uit Oost-Europa en Scandinavië. 'Ik ben boos op deze leden dat dit heeft kunnen gebeuren', reageert Twan van Wylick, voorzitter van de branchevereniging Haard en Rookkanaal (VHR). 'Dat fabrikanten worden aangepakt die niet aan de regels voldoen, is terecht.'

Van Wylick vindt de emissie-cijfers van TNO aan de hoge kant. Veel vervuiling is afgenomen, maar die van de houtkachel minder dan de rest. 'Aan de moderne houtkachel ligt het niet', zegt Van Wylick. 'Kennelijk zijn er nog veel oude toestellen in omloop.'

Het probleem zal nu echter afnemen, gelooft Van Wylick. 'Veel mensen vinden dat gesleep met blokken en takken maar een hoop gedoe. Bovendien beschikken slechts weinig mensen over voldoende opslagcapaciteit, en, ''huuh, met het hout komen spinnen binnen'', zo meent de consument.'

Mensen willen dus wel de vlammetjes, maar niet de rotzooi. Daarom kun je nu met het spreekwoordelijke goede glas wijn ook romantisch staren in een vuur waarin ouderwetse aardgasvlammetjes langs eeuwig brandende blokken likken. Deze zogeheten gasgestookte houtkachels zijn bezig aan een opmerkelijke opmars. Van Wylick: 'We verkopen nu jaarlijks al dertigduizend van deze nep-houtkachels, tegen twintigduizend echte houtkachels. Het is een rage.'