Afwachtende reactie van EU en NAVO op Turkse regering

De Europese Unie en de NAVO reageren voorzichtig en vooral afwachtend op de nieuwe Turkse regering onder leiding van de islamist Erbakan....

Van onze correspondent

Peter de Graaf

BRUSSEL

De nieuwe Turkse premier beloofde tijdens de verkiezingscampagne in december dat hij Turkije uit de NAVO wilde halen en de douane-unie met de EU zou opzeggen. De banden met islamitische landen zouden worden aangehaald ten koste van het Westen.

Tot opluchting van de VS en de andere bondgenoten heeft de premier aangekondigd dat Turkije toch lid van de NAVO blijft. Volgens westerse diplomaten is Erbakan vooral beducht voor de strijdkrachten die de afgelopen vijfendertig jaar al drie keer een burgerregering naar huis hebben gestuurd. Het leger beschouwt zich als hoeder van de seculiere republiek. Het wil dat Turkije NAVO-lid blijft en nauwe banden onderhoudt met Europa en de VS.

Toch kunnen de EU en vooral de NAVO enige nervositeit niet onderdrukken. Turkije is door zijn strategische ligging een cruciale bondgenoot in de westerse militaire alliantie. Hoe betrouwbaar is een bondgenoot die mede wordt geregeerd door islamisten?

'Islam enters NATO', kopte de International Herald Tribune gisteren boven een commentaar. Daarin wordt de alliantie aangeraden de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten te houden, maar niet te vervallen in een 'self-fulfilling prophecy'. Want Turkije is als strategische partner te belangrijk om zomaar verloren te laten gaan.

Tijdens de wekelijkse ambassadeursraad op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel werd woensdag met geen woord gerept over de regeringswisseling in Ankara. Dat is in de alliantie ook not done. De NAVO gaat ervan uit dat regeringswisselingen geen invloed hebben op de rol en inzet van het betreffende land binnen het bondgenootschap.

Ook de Europese Unie reageert behoedzaam op het aantreden van de regering-Erbakan. Commissievoorzitter Santer noemt in een felicitatiebrief aan de nieuwe premier de verhoudingen tussen de EU en Turkije 'van het grootste belang' en hij dringt aan op 'verdere versterking van de relatie'.

Eind vorig jaar stemde het Europees parlement, ondanks bedenkingen over de mensenrechten en de strijd tegen de Koerden, voor de vorming van een douane-unie tussen de EU en Turkije. Voor veel parlementariërs was het belangrijkste argument dat een nee-stem Turkije zou isoleren en de islamisten in de kaart spelen.

Dat vindt Piet Dankert (PvdA) nog steeds, al heeft ook hij twijfels over de nieuwe regering. 'Het is belangrijk om de dialoog vast te houden. Maar de grote vraag is in hoeverre Turkije zal islamiseren. Op het gebied van de mensenrechten voorzie ik voorlopig geen vooruitgang.'

De EU heeft nog wel een wapen achter de hand om druk uit te oefenen op Turkije. De Europese ministerraad heeft de financiële steun aan Ankara nog steeds niet goedgekeurd vanwege een veto van Griekenland. Ook het Europarlement moet zijn fiat geven aan die steunverlening. 'In het parlement gaan steeds meer stemmen op om de betaling nog maar even uit te stellen, in afwachting van hervormingen', aldus Dankert. Ook de leider van de christen-democratische fractie, Wilfried Martens, overweegt om die steun te blokkeren. Hij voelt zich min of meer bedrogen door ex-premier Ciller, die ondanks eerdere beloften toch een coalitie vormde met de islamisten.