Leuvense criminoloog Van Outrive heeft geen goed woord over voor het gerecht; 'Belgische justitie is incompetent en enorm gepolitiseerd'

'Ik heb het rapport-Van Traa gelezen', zegt de Belgische criminoloog Lode van Outrive bedachtzaam. 'Mijn reactie was: mijn God, mocht datzelfde onderzoek hier in België worden gedaan, wat zou men dan niet aantreffen?' De politiediensten werken volkomen langs elkaar heen, zegt hij, en de kwaliteit van de rechterlijke macht is...

Van onze correspondent

Peter de Graaf

LEUVEN

'Justitie in België is een volkomen verwaarloosd gebied. Zoveel laksheid, onoplettendheid, onnauwkeurigheid. Alles gaat met de Franse slag. De meeste mensen zijn benoemd op basis van politieke kleur, niet op basis van competentie.'

Lode van Outrive, hoogleraar criminologie aan de Katholieke Universiteit van Leuven, heeft geen goed woord over voor de werking van de Belgische justitie. De blunders in de zaak-Dutroux verbazen hem niets. Want zo gaat het al jaren.

Misdaad loont in België. De lijst van onopgeloste misdaden is lang en bloedig: de bende van Nijvel, de moord op de socialistische voorman André Cools, de gewelddadige overvallen op geldtransporten, de hormonenmafia die er niet voor terugdeinst om een kritische vleesinspecteur om zeep te helpen. Het mag bijna een wonder heten dat de recidiverende meisjesverkrachter en -handelaar Dutroux werd ontmaskerd, zij het veel te laat.

De drie politiediensten (rijkswacht, gemeentepolitie en gerechtelijke politie) voeren voortdurend een stammenstrijd. Maar volgens Van Outrive is vooral de ondeskundigheid van de magistratuur schrijnend. De verschillende parketten werken langs elkaar heen of beconcurreren elkaar zelfs. Dossiers blijven om onbegrijpelijke reden maanden- of jarenlang liggen. Of ze worden van de ene op de andere dag doorgeschoven naar een andere magistraat.

Van Outrive pleit voor een kritische doorlichting van het hele strafrecht, van politie tot nazorg, om een einde te maken aan de wantoestanden. Daar ligt een belangrijke taak voor het parlement, aldus de 64-jarige jurist en socioloog, die van 1989 tot 1994 namens de Socialistische Partij in het Europees Parlement zat.

- Is er een verband tussen de golf van gewelddadige criminaliteit in België en de gebrekkige werking van justitie?

Van Outrive: 'Ik durf niet zomaar te beweren dat België crimineler is dan andere landen, bijvoorbeeld Nederland. Vergelijkingen tussen landen zijn moeilijk te maken. Maar ik heb wel de indruk dat criminelen hier gemakkelijker opereren met de gedachte in het achterhoofd: ze vinden toch nooit iets. Er zijn aanwijzingen dat de misdaad vanuit Noord-Frankrijk graag hier komt huishouden. Veel zaken worden nooit opgelost.'

- En wapens zijn hier gemakkelijk te krijgen.

'Aja. Maar dat is een gevoelig punt, hè. Wij hebben nog steeds een wapenindustrie, onze fameuze FN. Daarom is de politiek zeer terughoudend om op dat terrein in te grijpen. FN is zo'n beetje de enige industrie in Wallonië die nog werkt. De Waalse socialisten trekken bij wijze van spreken met een wapen in de hand naar de 1 mei-betoging.'

- Waarom werkt justitie zo gebrekkig? België is toch een rijk en ontwikkeld land in West-Europa, met een lange democratische geschiedenis?

'Ja, maar België is eigenlijk meer een Latijnse staat. De staatsopvatting is controlerend en inquisitoir. Dat delen we met landen als Spanje, Portugal en Frankrijk. De bejegening van misdaad is banaal repressief: met boeven ga je hard om, die stop je in de gevangenis en daarmee uit.

'Politici zagen ook het electorale nut niet van een verbetering van justitie. De vorige minister van Justitie, Wathelet, had ook Economische Zaken in zijn portefeuille. Hij had meer aandacht voor het regionaal beleid. Ook diens voorganger, wijlen Jean Gol, was geen echte specialist.

'Ik heb respect voor de huidige bewindsman, De Clerck, die durft te zeggen dat justitie gefaald heeft en dat het nog steeds verkeerd loopt. Maar hij heeft wel makkelijk praten. Hij treft de erfenis aan van voorgangers die van een andere politieke partij zijn.'

- De banden tussen politiek en magistratuur zijn nog steeds innig?

'Het is een publiek geheim dat magistraten politiek worden benoemd. De politiek heeft ook impact op bepaalde zaken. Bij de zaak-Cools spelen politieke aangelegenheden een rol. In het onderzoek naar de Bende van Nijvel werden bepaalde sporen niet gevolgd vanwege politieke gevoeligheden. Die enorme politisering van het gerecht, dat onderscheidt ons van veel andere landen.'

- Het is vooral de justitie van Luik die de wind van voren krijgt. Bij de onderzoeken naar de moord op Cools en de Agusta-affaire werden vreemde capriolen uitgehaald, en nu wordt de ene na de andere blunder onthuld in de zaak-Dutroux.

'Het Luikse gerecht heeft op drie fronten gefaald in de zaak-Dutroux. Het was niet op de hoogte van de technische apparatuur die in omloop is om leven te ontdekken. Daarmee hadden de meisjes wellicht kunnen worden opgespoord. Het mankeert ze dus gewoon aan technische know-how.

'Ze zijn onzorgvuldig omgegaan met informatie. Want nu blijkt dat informanten al lang hadden gemeld dat Dutroux cellen aan het bouwen was voor het vasthouden van meisjes.

'Ten derde kunnen de magistraten niet communiceren. De ouders van de verdwenen meisjes klaagden voortdurend over miscommunicatie en onbegrip. Ze werden nauwelijks geïnformeerd over het onderzoek. Maar magistraten zijn zo wereldvreemd. Ze weten niet wat er in andere lagen van de bevolking omgaat.'

- Had Marc Dutroux in 1992 wel vervroegd mogen worden vrijgelaten?

'Volgens de theoretische normen misschien wel. Maar dit is weer een variatie op hetzelfde thema. Het systeem deugt niet. Met één maatschappelijk werker op honderd gedetineerden kunnen de dossiers onmogelijk serieus worden voorbereid. Dus gaan er half afgewerkte produkten - dat is typisch Belgisch - naar het kabinet van de minister die daarover een beslissing moet nemen.

'Er is een groot gebrek aan middelen en mensen. De sociale begeleiding stelt niets voor. Bovendien, waarvoor is het nodig dat een minister moet oordelen of iemand mag vrijkomen?

'Ik ben in de gevangenis veel gedetineerden tegengekomen die me ronduit zeiden: als je advocaten van dezelfde politieke kleur als de minister hebt, dan heb je meer kans om vervroegd te worden vrijgelaten.'