Clinton, Kok en andere paarse weekdieren

VOLGENS het politieke dier Bill Clinton is het tijd om de politieke strijdbijl tussen Democraten en Republikeinen te begraven en tot samenwerking over te gaan....

Met zijn handreiking naar gematigde Republikeinen hoopt de president zijn tegenstanders de pas af te snijden. Vandaar de lof aan het adres van zijn verslagen uitdager Bob Dole, de laatste representant van een solide generatie die door de Tweede Wereldoorlog is gevormd. Niets staat de president meer in de weg om ook 'solide' te worden, en als staatsman boven de partijen te poseren.

Sinds vorige week is het politieke centrum weer helemaal voor Clinton. In Nederland concluderen velen dat de 'Conservatieve Revolutie', die de Republikein Newt Gingrich twee jaar geleden in het vooruitzicht stelde, is uitgeraasd. Dat is te vroeg gejuicht. De luidruchtige Gingrich, bedenker van het Contract with America en momenteel de minst populaire politicus van de Verenigde Staten, is door zijn partij om tactische redenen naar de achtergrond geschoven. Dat heeft gewerkt.

Niet de 'gematigde' Democraat Clinton, die de 'extremist' Gingrich als schrikbeeld opvoerde, maar de Republikeinse oppositie mag zich na vorige week gesterkt voelen. Door opnieuw een meerderheid in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden te halen, hebben de Republikeinen hun daverende verkiezingsoverwinning van 1994 bevestigd. Dat duidt op een krachtige conservatieve onderstroom, waarop Clinton het zicht beneemt. Toch kon de president zich slechts oprichten door met het Republikeinse program aan de haal te gaan. Daarbij heeft Clinton het vage, sterk op overheidsbemoeienis gerichte ideeëngoed van zijn eigen partij naar de vuilnisbak verwezen.

Bij de Democraten, en niet bij de Republikeinen, moeten we de voornaamste uitwerking van de 'Conservatieve Revolutie' zoeken. Wie Clintons verkiezingszege 'een overwinning van het midden' noemt, miskent dat dat midden naar rechts is opgeschoven. Amerikaans links is compleet weggevallen - dankzij Clinton, die als politiek geëngageerde 'liberal' is begonnen, maar nu de onpolitieke verzoening predikt.

Clinton weet deksels goed dat de Republikeinen in hém een ideale president hebben. Het echtpaar Clinton hangt talrijke schandalen boven het hoofd, die de Democratische Partij in opspraak zullen brengen. Maar de president kan erop speculeren dat ook de Republikeinen in de modder worden meegezogen als er bij onderzoekingen te veel onoorbaars naar boven komt. Door 'samenwerking' met het Republikeinse Congres hoopt de president zijn nek te redden.

Op hun beurt hebben de Republikeinen een belang om Clinton de hand boven het hoofd te houden. Er zit nu een Democraat in het Witte Huis die meehelpt met het snoeien van overheidsprogramma's die vroegere partijgenoten hebben opgezet. Halfhartige progressievelingen die spartelend een conservatieve politiek uitvoeren, dat is de 'revolutie' die werkelijk plaatsvindt.

Deze pirouette is niet uniek voor Amerika. In Nederland is Wim Kok, eerst als minister van Financiën en later als premier, op eenzelfde manier 'in zijn ambt gegroeid' als Clinton tijdens zijn presidentschap. Wat Clinton nog niet heeft, en Kok wel, is een reputatie van 'soliditeit'. Dat komt omdat Kok zijn overtuigingen geruisloos prijsgeeft. Niemand kan zich meer herinneren welke ingrepen hij wel en welke hij niet zou meemaken. Ondertussen regeert de premier van alle Nederlanders bij de gratie van VVD-leider Bolkestein, net als Gingrich de man met de ideeën. Bolkestein zit in het parlement, en ziet toe hoe de premier zijn werk doet. Daarover moeten we niet flauw gaan doen, want hier heersen geen Amerikaanse toestanden. Maar de parallelen tussen het paarse Nederland en Clintons Amerika dringen zich op.

Als president Clinton ergens mee wordt geassocieerd, dan is het de permissive society uit de jaren zestig. Hij heeft hasj gerookt (maar niet geïnhaleerd), tegen de oorlog in Vietnam gedemonstreerd en de dienstplicht ontlopen. Bill was kind van zijn tijd, en dat is hij gebleven. Vrouw Hillary heeft zich als progressief juriste ingespannen om president Nixon vanwege Watergate tot aftreden te dwingen. Nu weet ze de doofpot te vinden en lijdt ze zelf aan selectief geheugenverlies.

Hoe bekend is deze slordigheid. De Nederlandse geest van de jaren zestig is rechtstreeks uit Amerika overgewaaid. We hebben zelfs een partij die zich zo noemt (D66). Veel mensen van deze luidruchtige generatie zijn op (te) jonge leeftijd op verantwoordelijke posities beland, en zouden het anders en beter gaan doen. Ze zitten er nog steeds, aangepast en wel. Kijk eens hoe ze alles, als echte kinderen van Watergate, tot op de bodem uitzoeken, en hoe ze daaraan nóóit enige consequentie verbinden.

Geen wonder dat de progressieve politiek een ranzige bijsmaak heeft gekregen. Als de jaren zestig iets blijvends hebben voortgebracht, dan is het gebrek aan politieke en intellectuele ruggegraat. Voor deze paarse weekdieren staat president Clinton model.