PLATEN: KLASSIEK

elk stuk steeds..

Maarten Altena laat

weer anders klinken

Maarten Altena Ensemble: Muziekpraktijk I. Donemus CV49

'Muziekpraktijk', ofwel 'Music + Practice' is de titel waaronder Donemus een nieuwe serie op het label Composers' Voice heeft gestart. Het is de opvolger van de reeks Highlights, waarin de afgelopen jaren diverse Nederlandse componisten zijn geportretteerd. De nieuwe titel lijkt het Maarten Altena Ensemble - dat als eerste onder deze noemer op cd is gezet - op het lijf geschreven.

Als groep die voortdurend de smalle paden en de wisselende verhoudingen tussen compositie en improvisatie exploreert, is het Maarten Altena Ensemble een voorbeeld par excellence van musici die al spelend - eerder in praktijk dan in theorie - tot resultaten komen. Een compositie is niet uitsluitend een vastgelegde partituur, en een improvisatie is meer een vorm van gezamenlijk componeren. Niet alleen klinkt daardoor elk stuk elke keer anders, maar ook de groep zelf is meer aan verandering onderhevig dan bijvoorbeeld een klassiek symfonie-orkest.

Het beste is dat te horen in de twee versies van Slow Motion die op deze cd staan (uit 1993 en 1994). Deze compositie van Maarten Altena - alle stukken op de cd zijn van zijn hand - is vrij strak georganiseerd en geeft de leden van de groep weinig ruimte voor eigen improvisatie. Toch is de veranderde samenstelling van het ensemble onmiskenbaar te horen. Slagwerker Michael Vatcher, verantwoordelijk voor het hoge mysterieuze gezoem in de eerste versie, is vervangen door Hans van der Meer en voor saxofonist/basklarinettist Peter van Bergen is Erik van Deuren in de plaats gekomen.

Of de koerswijziging van de groep het gevolg dan wel het resultaat is van de verandering in bezetting, het is hoe dan ook een ander, soberder Maarten Altena Ensemble dat zich hier laat horen. En daarmee is de cd vooral een heldere afspiegeling van Altena's eigen ontwikkeling als componist. Hebben werken als Rif en Boa uit de jaren tachtig nog een swingend karakter met veel spontane invallen, de Altena van de jaren negentig is steeds meer op zoek naar een haast abstract schoonheidsideaal in strakke, etherische lijnen. 'Met hoeveel minder kan ik het nog doen?', klinkt er als steeds terugkerende vraag in alle stukken op de cd.

In hoeverre het ensemble als team van improviserende individuen in die ontwikkeling mee kan gaan zonder terug te vallen tot een puur uitvoerend niveau, is niet zozeer de vraag als wel de uitdaging waar de groep nu voor staat.

Janssen, Glerum, Janssen: Lighter. Geestgronden GG11.

Terwijl Altena zich, althans op bovengenoemde cd, meer toelegt op klank en schoonheid, is de nieuwe cd Lighter van pianist/componist Guus Janssen, slagwerker Wim Janssen en bassist Ernst Glerum onmiskenbaar een uiteenzetting van jazzgrootheden uit het nabije verleden. Kenners zullen ongetwijfeld veel plezier beleven aan de listige vervlechting en transformatie van citaten en bekende thema's, maar ook zonder die herkenningspunten valt veel te genieten van spel en speelplezier.

Op het eerste gehoor lijkt deze cd iets minder bijterig en uitgesproken dan bijvoorbeeld Guus Janssen's solo-cd Klankast. Maar de verrassingen zitten hier eerder in geraffineerd samenspel dan in pianistieke virtuositeit. Zowel Mikstuur als Hi-Hat zijn op beide cd's te beluisteren. In de solo-versie treedt vooral de onuitputtelijke wendbaarheid van Janssen's pianospel op de voorgrond, in de trio-versie schuilt de charme in de souplesse en de inventiviteit waarmee zulke simpele gegevens als een riedel en een akkoord (Mikstuur) of een ostinato-figuur en een loopje (Hi-Hat) zo onvoorspelbaar mogelijk worden rondgespeeld. Het aardige van Hi-Hat voor solo is de getrouwe nabootsing van de sissende bekkens op de hoge pianotoetsen, het aardige in de trio-uitvoering is dat deze bekkens pas tegen het eind hun karakteristieke geluid laten horen.

Het lijkt er op dat Janssen na de groots opgezette opera Noach behoefte had aan iets minder zwaarwichtigs. En daar is hij met Lighter uitstekend in geslaagd. PH