Serie laat zien wat kinderen echt bezighoudt

Villa Achterwerk: Ik ben boos, zondag, Nederland 3, ca. 10.10 uur...

Meestal wekt een kind dat zijn problemen verwoordt, louter vertedering op bij de luisterende volwassene. Meer dan op de inhoud let men vooral op de grappige of onhandige manier waarop een kind zich uitdrukt.

In Ik ben boos, een serie van negen korte documentaires waarmee de VPRO morgen begint, gaat dat niet op. Daarvoor zijn de onderwerpen te serieus. Ongestoord vertellen kinderen over wat hun ècht bezighoudt: de onredelijkheid van hun ouders, het milieu of het toenemende geweld.

In de eerste aflevering zien we Jamie, een jongen van elf uit het Engelse Manchester. Sinds een jaar heeft hij huisarrest, omdat hij al twee keer is opgepakt voor autodiefstallen. Zijn moeder legt hem uit dat ze hem nog niet volledig vertrouwt en hem daarom binnen houdt. Jamie vindt dat oneerlijk. Hij is met zijn kraken gestopt, al geeft hij toe dat het inbreken in auto's net zo verslavend werkt als roken. Jamie filmde zijn portret grotendeels zelf met een Video 8-camera. In wankele beelden toont hij ons zijn kleine wereld: de bank, het plaatsje en het uitzicht door het raam.

De serie is een internationale coproduktie van de EBU (European Broadcasting Union), onder eindredactie van documentairemaakster Trudy van Keulen. Zij was verantwoordelijk voor de inhoud, begeleidde de makers uit de verschillende landen en stimuleerde hen om echt mèt de kinderen te werken. Om te voorkomen dat het resultaat een produktie zou worden die vooral òver kinderen zou gaan.

Het resultaat is verbluffend. In het kwartier dat elke aflevering duurt, is er telkens een persoonlijkheid aan het woord. Een elfjarige jongen uit Boston vecht voor een manier om kinderen te vrijwaren van het dagelijks geweld waarmee gangs en drugsverslaafden de buurtbewoners belagen. De Ierse Pat van tien neemt het op voor de slachtoffers van Tsjernobyl. Hij heeft het voor elkaar gekregen dat Vanya, een jongen die in Tsjernobyl woont, een paar maanden naar Ierland kan komen om aan te sterken.

Er zijn afleveringen uit de Scandinavische landen, uit Engeland, Ierland en Turkije, maar ook uit Australië en de Verenigde Staten. Owen Wilkins (12) woont in Tasmanië, waar talloze dieren nog in het wild leven. Door bouwprojecten en ontbossing dreigen deze dieren te worden teruggedrongen op geïsoleerde groenstroken. Owen inventariseerde nauwgezet de soorten en diende een gedetailleerd plan in bij de overheid om de groenstroken met elkaar te verbinden, zodat de dieren niet in hun voortbestaan zouden worden bedreigd. De overheid wees het af, maar Owen zoekt het hogerop.

Het Nederlandse sluitstuk van de serie, Ik wil je nooit meer zien, gemaakt door Josje Hennink, is al even indrukwekkend. David is twaalf, en hij vertelt wat je meemaakt als je ouders gaan scheiden. In een onbewaakt ogenblik betrapte hij zijn vader met een andere vrouw. Hij durfde zijn moeder niets te vertellen. Stel dat hij het fout had, dan kwam er ruzie en kreeg hij de schuld. Een paar maanden later vond zijn moeder een liefdesbriefje, en het eind van het liedje was dat zijn vader vertrok.

David praatte er het liefst over met zijn vriendje, die thuis hetzelfde meemaakte. 'Je kan ook tegen een volwassene praten, maar die ziet de dingen heel anders. Een kind praat meer over de problemen die hij zelf heeft. Je denkt dat het door jou is gekomen, je zit er tussenin.' Tegen het eind beschrijft David het kamertje waar zijn vader ging wonen. Het leek hem erg klein. 'Hij had geen vleeswaren en geen afwasmiddel, dingen die je nodig hebt om te leven. Hij leefde gewoon bij zijn vriendin. Dat kamertje had hij alleen om te laten zien hoe zielig hij was.'

Het meest gegriefd is David omdat zijn vader hem 'een klein jochie' vond en niet met hem heeft gepraat. 'Hij deed alsof er niets aan de hand was. Maar ik was er toch bij?' Zijn verwijten noteert hij in brieven, maar of hij ze ooit zal versturen, vertelt de geschiedenis niet. En of David zijn vader echt nooit meer wil zien, is de vraag.

In die zin is deze slotaflevering exemplarisch voor de hele serie: de hartekreet van een kind om door volwassenen eindelijk serieus genomen te worden.

Marian Buijs