TIJDSCHRIFTEN VOOR ZAPPERS

Soms schuilt de revolutie in een detail. Zoals de vaste broodletter. Onbelangrijk, vindt Hans Wolbers (30): 'Na twee weken ben ik het zo zat dat ik dan weer behoefte heb aan een ander beeld....

Greet Egbers (32) vult aan: 'Bij een artikel over William Burroughs hoort naar mijn smaak een wat viezige, morsige letter, terwijl een verhaal over erotische hulpmiddelen ('tien de leukste erotica') zo'n goedkope letter uit een folder krijgt. Je bekijkt elk artikel op de inhoud en zoekt daar het passende beeld bij.'

Moderne grafische vormgeving: beeld prevaleert boven tekst. Typerend daarvoor is de uitspraak: 'We laten de lezer door een blad heenzappen.' Elke feature krijgt de visuele lading die hij vraagt.

Wolbers en Egbers, sinds vijf jaar verenigd in Lava, hebben twee tijdschriften onder hun hoede, Blvd. en Credits, waarin die nieuwe beeldgeneratie zichzelf kan herkennen. Hoewel. 'We denken dat eerder de dertigers dan de stedelijke twintigers Blvd. lezen, terwijl het blad wel op die laatste doelgroep mikt.' Behalve die van de tijdschriften verzorgt Lava de vormgeving van het kwartaalblad van Van Lanschot Bankiers, een nieuwe flyer voor de discotheek Roxy en een business-to-business brochure voor Canon.

De jonge Arnhemse ontwerpersgroep Hollandse Nieuwe vroeg Lava een catalogus te ontwerpen voor hun produkten. De studio in het pakhuis aan het IJ vulde zich met bouten van machines en andere ijzerwaren. Met een stapel troep kwamen ze aanzetten, vertelt Egbers, 'een collectie die wij verwerkten tot een collage'. 'Dat zijn we, daaraan ontlenen we onze ideeën, zeiden ze. Zo kwamen we op een catalogus van een ijzerwinkel.' Wolbers: 'Het leuke is dat die catalogus met een klein budget is gemaakt, maar dat ie toch een bepaalde gelaagdheid heeft. Er zitten vierkleuren foto's in van het werk, maar evengoed zwartwit met een steunkleur. Als je er doorheen gaat, ontdek je telkens iets nieuws, bijvoorbeeld een teken op de hoek van een pagina. Een oppervlakkige kijker ziet dat in eerste instantie niet.'

Wie zou denken dat Lava zich afzet tegen de oudere generatie grafisch ontwerpers, heeft het bij het verkeerde eind. Anthon Beeke, Gert Dumbar, dat zijn de mensen waar ze tegen opkijken. Wie maakt er beter logo's dan Dumbar, vraagt Egbers zich af. 'We staan niet zo ver van die generatie af. Het blad View on Colour van Beeke, daar zijn we jaloers op. Het verschil met hen is misschien dat we niet aan iets vastzitten.' Lava houdt niet van dogma's.

Het zijn eerder de klassieke bladenmakers waar ze afstand van nemen. En ja, wie Blvd. vergelijkt met de bladen van de VNU-stal uit de jaren zestig en zeventig, in de tijd dat Avenue nog grensverleggend was, signaleert een grote sprong. Hier spreekt inderdaad de generatie die met het beeld is opgegroeid. Egbers: 'Ik heb een uur MTV nodig om weer helemaal bij te zijn. En anders snuffel ik even op het Spui om te kijken wat er aan bladen is.' Dat beeld wordt uit alle bronnen bijeengesprokkeld, van de computer tot de televisie, uit advertenties en brochures. Via teken-, fotografie- en typografieprogramma's - de tekenset van de moderne ontwerper - wordt vervolgens het nieuwe produkt gesampled.

Van een specifieke Lava-stijl wil Wolbers niet spreken. 'Het hangt van de opdracht af. Voor mij is het belangrijk als ik er mijn eigen stempel op kan drukken. Natuurlijk zou het fantastisch zijn als een gevestigd instituut of een museum je zou vragen, maar als ik geen vrijheid van werken zou krijgen, heb ik er nog niet veel aan. Het liefst werk ik met een blanco opdracht.'

Toch keren bepaalde elementen in het grafisch werk terug, zoals het knippen en plakken. Ze halen er de brochure voor Canon bij, die is samengesteld uit objets trouvés. Een zaagblad, een bloem, elk voorwerp wordt gescand en vervolgens in een beeldcompositie opgenomen. Wolbers: 'Het voordeel van scannen is dat het rauwer overkomt dan een foto. Elk putje en krasje op zo'n zaagblad zie je. De fotoscan hanteren we als een fotografisch middel. Je haalt er de grondstof van het materiaal beter mee naar boven.' En zo rolt er een Canon-brochure uit met een futuristisch, ongrijpbaar uiterlijk. Merkwaardig genoeg vult de firma zelf de middenpagina's met conventionele telmachines. Wolbers: 'Machines met een rol papier. Zoiets verzin je toch niet?'

Blvd. neemt tot dusver de meeste tijd in beslag van de Lava-studio. Het is twee weken op, twee weken af. Het bezwaar dat het blad zo ongeveer onleesbaar is, wordt door Wolbers weggewuifd. 'Toen Hard Werken het blad nog maakte, was het veel onleesbaarder. Dat imago moet je echt van je afschudden.' Toch is het volgens Lava een misvatting te denken dat alles draait om het beeld. 'Je wilt een inhoud overdragen; de informatie is bepalend voor de visuele verpakking.' Dat advertenties en redactionele tekst steeds meer in elkaar overlopen, wordt eerder als een positieve dan een ongunstige wending beschouwd. Egbers: 'De adverteerders passen zich kennelijk aan onze vormgeving aan.'

Ze gaan zelfs een stap verder: Drum en Smirnoff sponsoren respectievelijk de inhoudsopgave en een uitgaansrubriek in Blvd. Wolbers is daar tamelijk nuchter over: 'Omdat ze zich naar de inhoud conformeren heb ik daar geen moeite mee. De sponsor moet natuurlijk wel bij de rubriek passen. Smirnoff en uitgaan, dat kan.'

Een inhoudsopgave waarin een pakje shag zweeft en daaronder de verplichte tekst: 'Brengt de gezondheid ernstige schade toe.' De bordjes in de tijdschriftenbranche zijn inderdaad verhangen.

Jaap Huisman