Virgen de Guadalupe

Mexico heeft een koningin. Dat is maar goed ook, want met al die komende en gaande politici is het veelal huilen met de lamp uit....

De koningin van Mexico is en blijft echter onaantastbaar. Deze maand viert zij de honderdste verjaardag van haar kroning tot Reina de México y Emperatriz de América Latina en nog steeds 'komen de Mexicanen tot haar golven als wierook', zoals een devoot commentator dezer dagen schreef.

Ik heb het natuurlijk over de Virgen de Guadalupe, het beeld van de Maagd Maria, schutspatrones, beschermvrouwe en heilige moeder van de Mexicaanse natie. En toeverlaat voor alle Latijnsamerikanen, want de tempel van de Virgen is voor katholieken de heiligste plaats van het westelijk halfrond.

Elk bezoek aan Mexico dient feitelijk te beginnen met een visite aan de Maagd van Guadalupe, ook voor wie weinig met de katholieke kerk op heeft. Dat vindt mijn gids van vandaag, een ongewoon fors uitgevallen Mexicaan met glimmend kale kop en lange baard. De halve dag zeurt hij mijn kop ziek met branie-verhalen over zijn rollen als figurant naast sterren als Schwarzenegger, Stallone en de onvergetelijke John Wayne: 'Heb je Robocop gezien? En Rambo II? Zit ik ook in.' Maar als we het heilige plein in het noorden van Mexico-Stad betreden, vervalt ook deze ongelovige in een nederig stilzwijgen.

'Er zijn niet-religieuze en er zijn anti-religieuze Mexicanen', verklaart hij plechtig. 'Maar er zijn geen anti-Guadalupe Mexicanen. De liefde voor dit beeld hebben wij met het bloed van onze voorvaderen ontvangen.'

De officiële kroning van het beeld vond honderd jaar terug plaats, nadat eerdere pogingen in de koloniale tijd door jaloerse Spaanse onderkoningen waren verijdeld. De verering van La Guadalupana gaat echter veel verder terug, tot kort na de verovering van Mexico door Hernán Cortés.

Op 9 december 1531 verscheen Maria aan Juan Diego, een van de weinige reeds bekeerde indianen. Zij vroeg hem de bisschop te verzoeken een kerk voor haar te bouwen op de Tepeyac-heuvel. De bisschop zag echter graag een bewijs van de verschijning. Dat kwam enkele dagen later, toen Diego opnieuw een visioen kreeg. Maria zei hem rozen te plukken en aan de bisschop te brengen. Toen hij de bloemen voor de bisschop uitspreidde, bleek een afbeelding van Maria op miraculeuze wijze op zijn mantel te zijn afgedrukt.

De kleine kerk, die de bisschop liet optrekken, troont nog altijd boven op de Tepeyac-heuvel in het noorden van de Mexicaanse hoofdstad, een paar blokken van Insurgentes, 'de langste straat ter wereld'. Op hoogtijdagen verwonden de gelovigen zich tot bloedens toe door op de knieën naar boven te kruipen.

Als onderkomen van de maagd werd de kerk echter vervangen door een grotere, die op haar beurt heeft moeten plaats maken voor een modern bouwwerk. Een bittere noodzaak, want zelfs het heiligste der heiligen blijkt in Mexico niet bestand tegen het natuurgeweld.

De grote, oude basiliek staat er verfomfaaid bij aan de zijkant van het reusachtige plein. Het bouwwerk is doortrokken van de sporen van de grote aardbeving van 1985, die vierhonderd grote gebouwen in de stad velde en officieel vijfduizend (de gids: 'Onofficieel honderdduizend') doden veroorzaakte. Enorme scheuren lopen dwars door de zijbeuken. Scheef stond de kerk al: de stad Mexico is oorspronkelijk in een meer gebouwd en hoewel het water vrijwel verdwenen is, lijden veel gebouwen onder verzakkingen. De kleine kerk staat goed in het lood: 'Die hebben ze ingepakt als een piramide en hydraulisch recht gezet.' Dat zal met de grote niet lukken, al wordt manmoedig geprobeerd beton in de fundamenten te pompen.

Het beste wat je van de nieuwe basiliek kunt zeggen, is dat ze groot is. Ze heeft iets van een gigantische sporthal, waarbij de tien open privé-kapellen op het balkon goed voor sky-boxen kunnen doorgaan. Voor de Mexicanen is het echter het pronkstuk van hun moderne architectuur, een creatie van de architect Pedro Ramírez Vázquez, die ook het Museo Antropológico en het fraaie Azteca-stadion op zijn naam heeft staan.

Het draait natuurlijk allemaal om de mantel van de maagd, die hoog boven het altaar hangt. De architect heeft achter het altaar een opening gelaten en als je de trap afdaalt, kun je vanonder naar de blauwe mantel opkijken. Niet te lang overigens, want hier ontdek ik iets dat ik nog nooit in een kerk heb gezien. Pal onder het beeld zijn vier korte lopende banden aangebracht, twee aan twee bewegend in beide richtingen. Gedwongen doorstroming van de gelovigen: als ze hier eenmaal stilstaan, zijn ze niet meer weg te branden.

De mantel zit in een glazen kist, die in werkelijkheid een versterkte safe is. 'Een groep Engelse wetenschappers wilde de mantel onderzoeken, maar dat is op het laatst door de kerkautoriteiten geweigerd. Ik denk dat ze bang zijn dat als het vacuum in de kist wordt opgeheven, de mantel uit elkaar valt. De bischoppen zeiden: ''Het is goed zo, je gelooft er in of je gelooft er niet in.'''

De Mexicanen kennen geen twijfel over 'de Maagd die een Vaderland smeedde'. Haar bescherming hebben zij nodig in het leven van alledag. Naast de oude basiliek staat de baptisterio. 'Hier komen wij als wij een nieuwe auto hebben gekocht', zegt mijn aardse begeleider monter. 'Je betaalt binnen op kantoor en dan komt de priester je wagen zegenen.'

De reiscolumns van Cees Zoon verschijnen om de veertien dagen.