Asbestkoning ontwikkelt zich tot groene industrieel

Stephan Schmidheiny (47) is een van de rijkste en meest invloedrijke industriëlen ter wereld. Zijn specialiteit is geruisloos geld verdienen, maar deze Zwitser profileert zich graag als 'progresief kapitalist' of 'groene architect'....

OP DE wereld-milieuconferentie die in 1992 in Rio de Janeiro werd gehouden, voerde Stephan Schmidheiny de delegatie van de industriëlen aan. Hij had vijftig industriële kopstukken, onder wie ook de Nederlander Lodewijk van Wachem van Koninklijke Olie/Shell, bijeengebracht in een actiegroep die pleitte voor duurzame groei.

Schmidheiny had uit eigen zak tien miljoen dollar op tafel gelegd om zijn standpunt uit te dragen. Eenderde deel van zijn dure tijd besteedde hij aan een pleidooi voor zijn versie van een groene revolutie. Schmidheiny stelde dat economische groei noodzakelijk is om de levensstandaard in de wereld te verhogen, maar verklaarde dat die groei niet ten koste mag gaan van het leefmilieu van toekomstige generaties.

Zijn betoog dat winst en milieu hand in hand moeten en kunnen gaan, dwingt niet altijd de bewondering af van de harde milieu-activisten. Het Wereldnatuurfonds juichte zijn poging tot dialoog tussen industrie en natuurbescherming toe, maar Greenpeace noemde zijn betoog greenwash, een mislukte poging van de wereldindustrie om aantasting aan het milieu te vergoeilijken.

Stephan Schmidheiny is iemand die opgroeide in de jaren zestig, op zijn twintigste jaar de illusie koesterde als missionaris de situatie in de Derde Wereld te kunnen verbeteren, maar zeven jaar later manager werd van een van 's werelds grootste asbestproducenten.

Het familiebedrijf Schmidheiny is in het midden van de vorige eeuw opgericht door zijn overgrootvader Jacob. Hij begon op grote schaal met de fabricage van bakstenen uit klei. Eén zoon erfde het familiebedrijf. De andere zoon, de grootvader van Stephan, begon een eigen onderneming in de cementindustrie. Stephans' vader Max breidde de onderneming verder uit. Hij zette de bouwmaterialengroep Eternit op. Die maakte constructiemateriaal gebaseerd op een samenstelling van cement en asbest. De andere tak van de familie specialiseerde zich op dat moment in de tegelhandel.

Stephan Schmidheiny stelde eens dat 'het zwakste punt van een familievennootschap de opvolging is'. 'Maar dit is niet het geval bij de Schmidheiny-vennootschappen. In onze familie zijn alle belangen steeds gesplitst, zodat er altijd één controlerende eigenaar is gebleven en geen bureaucratisch familieconglomeraat is ontstaan.'

Schmidheiny stootte de met asbest-problemen geconfronteerde Eternit-groep in 1989 af aan zijn broer Thomas, eigenaar van de cementgigant Holderbank, en concentreerde zich op de high-techindustrie en internationale handel. Hiertoe nam hij op zijn beurt weer de camerafabrikant Leica over van zijn broer. Tegelijkertijd kocht hij het vermaarde handelshuis Cosa Liebermann, een onderneming die fameuze Westerse merkartikelen als Puma en Chanel verkocht in het Verre Oosten.

Al zijn belangen werden ondergebracht in een drietal houdstermaatschappijen: Anova (met Cosa Liebermann, de vastgoedpoot Testina en de detailhandelsketen Merkur), Nueva (een mozaïek van de traditionele belangen in de cementindustrie, de staalhandel en de metaalconstructie) en Unotec (met de ook in Nederland actieve fabrikant van air-conditioning Landis & Gyr, Leica en de grote belangen in Swatchfabrikant SMH en de machinebouwgigant Asea Brown Boveri). Daarnaast is hij een van de belangrijkste commissarissen van de Union Bank of Switserland, een van de grote Zwitserse banken.

Schmidheiny goochelt geruisloos met die vele belangen. Hij mijdt niet alleen de roddelrubrieken, maar laat zich ook niet over de resultaten van zijn ondernemingen uit tegenover de serieuze financiï> ele pers. Op het hoofdkantoor in Zürich werken slechts enkele tientallen medewerkers die het mysterie rond deze miljardair in stand houden.

De Zwitser heeft veel weg van SHV-topman Paul Fentener van Vlissingen die naar buiten toe liever filosofeert dan iets over zijn onderneming zegt. Stephan Schmidheiny bekommert zich over de toekomst van Europa, de wereld en het milieu. Over lichaamswarmte die gerecycled kan worden in nieuwe energie. Veranderingen en moderniseringen zijn de toverwoorden. Zwitserland moet deel gaan uitmaken van de Europese Unie. De Europese landbouwpolitiek noemde hij eens 'schaamteloos'. 'Iets wat direct het milieu in Europa aantast en indirect dat in de Derde Wereld. Ik ben bereid te betalen om de Europese boeren om te vormen tot ecologische landschapbewaarders.'

Peter de Waard