Roma bang voor heksenjacht

De lastig in kaart te brengen Roma-gemeenschap in Nederland vreest stigmatisering.‘Frankrijk is niet ver weg.’ De Franse staatssecretaris vindt alle kritiek maar hypocriet....

AMSTERDAM Het Franse uitzettingsbeleid wakkert onder Roma in Nederland de vrees aan dat ook zij op termijn gedwongen moeten vertrekken. ‘We houden met alles rekening’, zegt Michelle Mila van Burik van het Roma Platform Nederland. De verschillen met de Franse situatie zijn groot, maar ook in Nederland staan de Roma te boek als een gemeenschap die problemen veroorzaakt.

‘Wij wonen op Europees grondgebied, en de huidige politieke omstandigheden zien er niet rooskleurig uit’, zegt Van Burik. ‘We verwachten een verslechtering van onze situatie: meer stigmatisering. We zijn bang voor een heksenjacht, ook hier. Dat is gegronde angst. Frankrijk is niet ver weg.’

De vrees is begrijpelijk, zegt Huub van Baar, Roma-onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam. ‘We zijn in Nederland ver op weg om etnische kaders als vanzelfsprekend te beschouwen. Het merendeel van de Nederlanders denkt: aanpakken die handel. Hoe groot die verleiding ook is, lik-op-stukbeleid zal de afstand alleen maar groter maken.’

Het in kaart brengen van de Nederlandse Roma-gemeenschap is lastig. Betrouwbare statistieken zijn er niet. Ruwweg zijn er drie groepen: de lichting van 1978, die destijds een verblijfsstatus kreeg van premier Van Agt, een groep die in de jaren negentig de Balkanoorlogen ontvluchtte en migranten uit jonge EU-lidstaten als Roemenië en Bulgarije. Bij de Nederlandse gemeenten zijn vierduizend Roma geregistreerd, maar geschat wordt dat er 15- tot 16 duizend wonen. De EU houdt het op 22.500.

De vijftien gemeenten die worstelen met de Roma-problematiek beklemtonen dat hun gemeenschappen een andere geschiedenis hebben dan die in Frankrijk. Het gaat daar in hoofdzaak om Roma die betrekkelijk recent de grens zijn overgestoken, terwijl veel Nederlandse Roma hier al drie decennia wonen.

De Franse methode is een vorm van ‘wetgevingsopportunisme’, zegt Peter Rodrigues, hoogleraar Migratierecht in Leiden. ‘Het is een reflex: dan maar ostentatief uitzetten. Meestal gaat het om problemen die men zelf heeft laten groeien, dan klinkt de roep om hard ingrijpen en worden mensenrechten geschonden.’

Problemen met Roma in Nederland werden een jaar geleden scherp neergezet door minister Eberhard van der Laan van Integratie: ‘Disproportioneel hoge criminaliteit, extreem hoog schoolverzuim en overlast’. De Roma-gemeenschap reageerde woedend. Maar het was goed dat die problemen werden benoemd, zegt wethouder Bert Lubbinge van ‘Roma-gemeente’ Nieuwegein. ‘De Roma hebben absoluut nog geen plaats in de Nederlandse samenleving.’

Nieuwegein probeert sinds 2008 actief de circa vierhonderd Roma beter in de gemeente te integreren. ‘Van de 72 Roma-gezinnen waarmee wij contact hebben, nemen er 27 deel aan het project.’ Het gaat met ‘hele, hele kleine stapjes’, zegt hij nadrukkelijk.

Nederland is zelf verantwoordelijk voor het isolement van de Roma, vinden zowel Van Baar als Roma-voorvrouw Van Burik. ‘Als je de mensen niet zelf betrekt bij het beleid, gaat het fout’, zegt Van Baar.

Burgemeester Jack Mikkers van de gemeente Veldhoven vindt dat ‘we jaren de ogen hebben gesloten voor deze mensen’. Maar er is de laatste jaren geprobeerd een omslag te maken, ingegeven door steeds grotere overlast en problemen – armoede, hoge schuldenlasten, werkloosheid, analfabetisme. Zo is Veldhoven bezig de Roma-kampen te ‘verstenigen’: de caravans en woonwagens worden ingeruild voor huizen, en komt er een verbod op het plaatsen van caravans.

De gemeenten houden de moed erin. Maar de trage integratie baart burgemeester Frans Backhuijs van Oldenzaal zorgen. ‘Of het hier zover komt als in Frankrijk, betwijfel ik. Maar als er voor nog langere tijd geen verandering in komt, loop je het risico dat groepen zich van de samenleving afzonderen, dat de overlast toeneemt en de meerderheid van de bevolking zich tegen hen keert.’