Advocaat zonder tong

'Casaerii munus', een geschenk van Caesarius, noemt de 13deeeuwse abt Caesarius van Heisterbach zijn korte geschiedenissen die hij bijeenbracht als de Dialogus Miraculorum, de Dialoog over wonderen....

Voor 13de-eeuwers moet de scheidslijn tussen het aardse en het bovennatuurlijke flinterdun zijn geweest. Allerlei gebeurtenissen konden worden geinterpreteerd als een ingrijpen van hogerhand. Omdat niet alleen God, maar ook de duivel zich mengt in het leven op aarde, is moeilijk uit te maken welke instantie verantwoordelijk is voor een verschijning.

In de uitleg van ingewikkelde vraagstukken als het verschil tussen een natuurlijke, een goddelijke en een duivelse ingreep, toont Caesarius zijn didactische gaven. Een droom, schrijft hij, kan voortkomen uit resten van gedachten, uit een roes of uit een lege maag. Het kan een openbaring van de Heilige Geest zijn, maar ook een drogbeeld van de duivel. Als je wilt weten of je een visioen hebt, moet je je ogen dichtdoen. Als je een verschijning dan niet, is het werkelijk een visioen. Alles wat in strijd is met de gebruikelijke loop van de natuur en ons verbaasd doet staan, kan gezien worden als een wonder. 'Maar in het kader van de hoger liggende oorzaken is niets een wonder.' God doet wat hij wil, en het menselijk verstand is niet in staat zijn gangen te volgen. Wat een straf lijkt, kan een zegen zijn -en omgekeerd.

Caesarius beroept zich erop dat hij alleen maar ware en eigentijdse geschiedenissen vertelt en daarmee geven zijn verhalen op een bijzondere manier zicht op het wereldbeeld van 13de-eeuwers. De berichten over de straffen die zondaars op hun sterfbed en daarna ondergaan, bieden alle ruimte voor kritiek op middeleeuwse misstanden. Hooghartige monniken en geestelijken die met vrouwen samenleven, worden hard aangepakt. Het beeldendst zijn de verhalen over hebzuchtigen. Een woekeraar verslikt zich tijdens zijn doodsstrijd in hun gouden muntstukken en een advocaat wordt op zijn sterfbed aangetroffen zonder zijn tong, die hij tijdens zijn leven zo vaak verkocht.

Van deze rijke bron voor kennismaking met de denkwereld van gewone middeleeuwers kwam in 2003 het eerste deel in het Nederlands uit. Het tweede deel van de mooie vertaling van G.J.M. Bartelink is nu verschenen, als een passend geschenk bij de gave van Caesarius.