Wonderwortel is yin yang

Ginseng kan zowel de groei van bloedvaten stimuleren, als deze remmen. Twee stoffen met een tegengestelde werking zijn verantwoordelijk voor dit effect....

Ginseng is van de meest toegepaste kruiden in de natuurgeneeskunde. Vooral in China is het al eeuwenlang een populair middel. Het versterkt, naar verluidt, de afweer, onderdrukt stress en het stimuleert de productie van geslachtshormonen - om enkele van de claims te noemen.

Ook in het Westen raken steeds meer mensen overtuigd van de heilzame werking van de wonderwortel, een verre verwant van de klimop. In de alternatieve sector en de reformwinkels zijn al langere tijd ginsengproducten verkrijgbaar. Maar afgelopen week publiceerde Circulation, het vakblad van de American Heart Association de bevindingen van een studie waaraan wetenschappers van de University of Cambridge in Engeland, het Massachusetts Institute of Technology (MIT) in Amerika en TNO in Leiden hebben meegewerkt.

Er is namelijk iets merkwaardigs met die wortel. Anders dan alle weinig wetenschappelijk onderbouwde beweringen over de vitaliserende werking bij ouderen, verhoging van het concentratievermogen en verbetering van het geheugen, is er aspect dat wel veelvuldig in de reguliere geneeskunde is onderzocht.

Dat betreft het effect van ginseng op de vorming van bloedvaten, de zogeheten angiogenese. Het middel wordt ook vaak ingezet om wonden te genezen en tumoren af te snijden van hun bloedvoorziening. Maar vreemd genoeg laten die studies zeer tegenstrijdige resultaten zien: et middel stimuleert de angiogenese et remt dit proces.

Onderzoeker Tai-Ping Fan van de University of Cambridge in Engeland wilde dit onbegrepen fenomeen onderzoeken. Daarvoor zocht hij contact met wetenschappers uit Hongkong, de Verenigde Staten met TNO in Leiden, dat vele jaren ervaring heeft op het gebied van angiogenese-studies. Hun gezamenlijke inspanning leidde tot de publicatie in Circulation.

Al langer is bekend dat zogenaamde ginsenosiden in ginseng van invloed zijn op de bloedvatvorming. Fan isoleerde twee van de werkzame stoffen: ginsenoside Rb1 en ginsenoside Rg1. Beide moleculen lijken veel op elkaar maar hebben een iets afwijkende chemische structuur.

De Engelse onderzoeker bestudeerde wat het effect van beide stoffen was in levende muizen. Pieter Koolwijk van TNO deed gelijksoortig onderzoek op gekweekte menselijke cellen in het laboratorium. Volgens de medisch-bioloog uit Leiden waren de resultaten eensluidend. 'Zuiver Rg1 stimuleert de bloedvatvorming en zuiver Rb1 heeft het tegengestelde effect. Daarmee kan de yin en yang van ginseng op de bloedvatvorming worden verklaard.'

Omdat ginseng altijd beide stoffen bevat, is het vreemd dat de werking van de verschillende preparaten op bloedvatvorming zo uiteenlopend kan zijn. Fan wilde weten of wellicht de samenstelling verschilt bij de diverse variiten van de ginsengplant. De meest voorkomende en gebruikte soorten zijn de Amerikaanse, de Chinese, de Koreaanse en de Sanqi, eveneens een Chinese variant.

Met doorvoor geende meetapparatuur onderzocht hij deze variiten op hun Rg1-en Rb1-gehalte. Het bleek dat in de Amerikaanse en de Chinese ginseng naar verhouding veel meer van de remmende stof zit dan van de stimulerende, terwijl in de overige twee soorten beide stoffen vrijwel in dezelfde hoeveelheden aanwezig zijn.

De internationale onderzoeksgroep beschouwt beide moleculen als potenti basisstoffen voor de ontwikkeling van specifieke medicijnen die wondheling bevorderen of tumoren uithongeren. You-Ping Zhu, directeur van het Hwa To Centre voor Traditionele Chinese Geneeskunde van de Rijksuniversiteit Groningen, is erg verheugd over de studie. Als westers opgeleid apotheker doet hij onderzoek naar de werking van Chinese kruiden. Hoewel hij ginseng nooit heeft onderzocht, kent hij de vermeende werking ervan goed.

Hij vertelt dat ginseng in Nederland steeds meer wordt gebruikt. Exacte cijfers kent hij niet. 'Hier slikken de mensen vooral capsules met Chinese ginseng. Niet om ziekten aan te pakken, maar om de algemene toestand van het lichaam te verbeteren. Het werkt namelijk echt tegen vermoeidheid en een slechte weerstand. Zelf gebruik ik het middel ook om de balans in mijn lichaam te corrigeren.'

Verder weet hij dat in China ginseng, dat honderden verschillende soorten stoffen bevat, steeds vaker wordt toegepast om de bijwerkingen van bestraling en chemotherapie bij kanker te verminderen. Diverse onderzoeken daar hebben aangetoond dat braken, haarverlies en een slechte eetlust - veel voorkomende bijwerkingen van chemo - inderdaad veel minder voorkomen.

De resultaten van het nieuwe onderzoek verbazen Zhu niet. De tegengestelde werking was al bekend. Dat de wetenschappers nu een antwoord hebben gevonden op de oorzaak ervan, beschouwt hij als een interessante doorbraak. Hij pleit er dan ook voor dat bij ginseng als middel ter beloeding van bloedvatvorming, voortaan de juiste variit wordt ingezet die op de juiste wijze is geproduceerd.

'Verder is het belangrijk dat de ginseng van goede kwaliteit is. De wortels die vijf tot zes jaar oud zijn, hebben de beste werking. Ginseng die te jong is geoogst, bevat minder actieve stoffen. Door het gebruik hiervan laten veel onderzoeken zien.' ook geen enkel effect