Typisch Engels: Jane Austen en thee

'IK HEB een levendige herinnering. Ik zat op het strand van Blackpool en keek naar Punch, een veroordeelde vrouwenverkrachter en kindermoordenaar die zijn beul helpt bij de ophangingsprocedure....

Romanschrijver en criticus Howard Jacobson, auteur van onder meer No More Mister Nice Guy, vindt dat deze vorm van humor de Britten onderscheidt van andere volkeren. Hij is een van de 78 auteurs die in het boek British Greats de specifieke eigenaardigheden van het eigen volk hebben beschreven.

In elk van de korte essays wordt een apart aspect van het Brits zijn belicht: de cricketmatch en de rode telefooncel, de woorden van Dickens en de speeches van Winston Churchill, de overwinning op de Spaanse Armada en de Battle of Britain, de legendes van koning Arthur en de romans van Jane Austen, het doorzettingsvermogen van Zuidpoolontdekker Captain Scott en het eindeloze geduld waarmee het Engelse volk in de rij kan staan.

De mondialisering, de Europese integratie en het proces van devolutie, waarbij de Schotten hun eigen parlement hebben gekregen en Noord-Ierland en Wales een eigen assemblee, hebben de discussie over de Britse identiteit aangewakkerd.

Minister Jack Straw van Binnenlandse Zaken stelde onlangs voor om via een gezamenlijk Brits voetbalteam de eenheid van de natie vorm te geven. Bijkomend voordeel is dat zo'n team misschien ook tot betere prestaties in staat is dan de huidige elftallen van Engeland en Schotland.

Het blootleggen van het eigen volkskarakter is altijd al een ultieme uitdaging voor Britse schrijvers geweest: van George Orwell en John Betjeman tot Jeremy Paxman en Nick Hornby. In British Greats krijgen 78 vooraanstaande Britten de gelegenheid zich over de nationale identiteit te uiten. Niet alleen bekende romanschrijvers, maar ook belangrijke politici als voormalig premier Edward Heath en ex-Labourleider Neil Kinnock, mode-ontwerpster Mary Quant en krantencolumnist Simon Jenkins, onlangs nog uitgeroepen tot de machtigste man van Groot-Brittannië.

Voor ex-Monty Python- en televisiemaker Michael Palin is typisch Brits het op zaterdagmiddag luisteren naar de uitslagen van de voetbalcompetitie: 'Sheffield United three. . . - lange pauze waarin de Sheffield-fans zich even mogen verheugen en dan een octaaf hoger - Arsenal (pauze) four.'

Guardian-columnist Julie Burchill vindt liefde voor het huisdier echt Brits: 'In welk land ter wereld vindt er elke twintig seconden een aangifte van dierenmishandeling plaats?' De zakenman Terence Conran denkt dat de bekende plattegrond van de London Underground het best het Brits zijn uitdrukt.

Jane Pettigrew, schrijver van diverse boeken over thee, zegt dat het Britse sociale leven zonder thee ondenkbaar is. 'Wat zouden we moeten doen op zondagmiddag zonder thee in de tuin of rond de haard, plus sandwiches en scones met aardbeienjam en lepelsvol dikke room?'

Columnist en biograaf Nigel Nicolson denkt dat geen enkele auteur de Britse cultuur zo heeft uitgedrukt als Jane Austen. 'Shakespeare vereist te vaak fronsende wenkbrauwen en de figuren van Dickens zijn te veel een karikatuur. Maar Austen gaf ons de taal die we nog steeds gebruiken en schiep het nationale karakter waar we nog steeds trots op zijn.'

Neil Kinnock voelt zijn Britse bloed sterker stromen als hij naar mannenkoren uit Wales luistert, en Edward Heath schrijft hoe dankzij een uniek stukje Britse gemeenschapszin de kathedraal van Salisbury kon worden gerestaureerd.

Het beeld dat de Britten van zichzelf hebben is niet altijd zo vredig als koorgezangen of de romans van Jane Austen. Het is vaak ook gewelddadig en helfdhaftig - de veldslagen van Waterloo, Agincourt of de luchtslag tegen de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog (Battle of Britain) - of vindingrijk - Magna Carta, de National Health Service, de Keynesiaanse economie en Charles Darwins Origin of Species.

Alle auteurs hebben zonder uitzondering een positieve prestatie van het volk belicht. Niemand schrijft over verpauperde volkswijken, hooligans, de vossenjacht, de slavenhandel of de klassenmaatschappij als typisch Brits. Ze zouden net zo goed genoemd kunnen worden, maar ze staan er niet in.

De auteurs willen de Britten zien zoals anglofielen ze graag zien. Echte Britishness is de bobby, de pub, de Londense taxi, de Beatles, de minirok, de bolhoed in de City van Londen, Oxbridge, het landhuis met tuin en fish and chips. Vaak zijn de essays prachtig spottend en met gevoel voor understatement opgeschreven: 'Het eten van fish and chips is geen grote gebeurtenis. Je hoeft het niet chic te doen. Je kunt al etend rustig over het muurtje bij de haven leunen en per ongeluk een op je bord gedeponeerde chip naar een zeehond gooien', noteert televisiemaker en culinair journalist Rick Stein.

Misschien is het toch humor dat de Britten onderscheidt.