Zeldzaam: een Schreeuw te koop

Vier versies maakte de Noorse kunstenaar Edvard Munch (1863-1944) van het wereldberoemde schilderij De Schreeuw. Het laatste exemplaar in particulier bezit - een pastel op karton - komt op 2 mei onder de hamer bij veilinghuis Sotheby's in New York. De opbrengst wordt geschat op ten minste 80 miljoen dollar (60,5 miljoen euro).

AMSTERDAM - Daarmee wordt het een van de duurste kunstwerken op een veiling verkocht.

Eigenaar is de Noorse zakenman Petter Olsen, wiens vader bevriend was met Munch. De Schreeuw is al zeventig jaar in familiebezit. Met twee grote retrospectieven in Oslo in het vooruitzicht - in 2013 wordt Munchs 150ste geboortedag gevierd - leek het Olsen een strategisch moment om tot verkoop over te gaan.

De opbrengst wordt gebruikt voor de bouw van een cultureel centrum op zijn landgoed Ramme Gaard in Hvitsen. In het geplande museum zullen schilderijen van Munch uit de Olson Collectie worden getoond .

De eerste versie van De Schreeuw (in termpera en potlood gemaakt op karton) maakte Munch in 1893, na een pijnlijke liefdesverhouding met een getrouwde vrouw. Het werk betekende zijn doorbraak als expressionistisch schilder.

Net als tijdgenoot Vincent van Gogh zocht Munch naar een nieuwe manier om 'de werkelijkheid' te schilderen - niet een visuele, maar een psychische.

De Schreeuw werd wereldwijd een icoon voor de verbeelding van existentiële angst. Het is vele malen gereproduceerd en commercieel uitgebaat op bekers, opblaasbare poppen en T-shirts.

Gedicht op lijst
De versie die nu door Olsen wordt verkocht, dateert van 1895. Volgens Simon Shaw van Sotheby's New York is het de meest kleurrijke van de vier, en de enige met een originele, door de kunstenaar geschilderde lijst. Daarop staat een gedicht waarin Munch de inspiratie voor het schilderij, een avondwandeling met vrienden, verwoordt.

'Ik voelde een zweem van melancholie - ik stond stil, doodmoe. Over de fjord en de stad hingen bloed en tongen van vuur. Mijn vrienden liepen verder. Ik bleef achter. Trillend van angst voelde ik de grote schreeuw in de natuur.'

De drie andere 'Schreeuwen' van Munch hangen in Noorse musea; de beroemdste, uit 1893, werd in 1994 gestolen uit het Nationale Museum in Oslo.

In 2004 verdween er een versie uit het Munchmuseum, ook in Oslo. Beide werken werden later teruggevonden.

Tijdens de openbare bezichtigingen voorafgaand aan de veiling, eind april in Londen en New York, zet Sotheby's extra beveiliging in.