Twijfel heerst achteraf over Uruzgan

Vandaag maakt de Kamer de balans op van de militaire missie in Uruzgan (2006-2010). Was die missie 24 doden en bijna 2 miljard euro aan belastinggeld waard?

De militair Rob (38) Sergeant der mariniers
'In 2009 ben ik zwaar gewond geraakt toen ik op een bermbom reed. Ik heb een onderbeen verloren, en liep verwondingen op aan mijn gezicht. Twee maanden heb ik doorgebracht in het militair hospitaal in Utrecht. Daarna heb ik weer leren lopen, op het revalidatiecentrum van de krijgsmacht in Doorn.

'Je leven wordt overhoop gegooid. Ik ben weggegaan als een trotse marinier en teruggekomen als een wrak. Dat leed draag ik m'n hele leven mee. Ook voor mijn vriendin en het hele thuisfront is het moeilijk te verteren.

'Ik zal nooit meer uitgezonden worden. Dat doet pijn, na uitzendingen naar Bosnië, Irak en Ethiopië/Eritrea.

'Nu werk ik in Duitsland als trainer van Nederlandse militairen en politiemensen die naar Kunduz gaan. Ik heb weer parachute gesprongen en gedoken, maar een missie is voor mij niet meer weggelegd.

'Was de missie in Uruzgan 24 doden en honderden gewonden waard? Ik vind het moeilijk daarop antwoord te geven. Niets is het waard om voor te sterven of gewond te raken, maar ik wist waaraan ik begon. Ik was me bewust van de risico's.

'Mijn toekomst ligt bij Defensie, het gaat weer goed met me. Ook al ben ik beperkt inzetbaar, ik verwacht niet dat ik door de bezuinigingen op straat kom te staan.'

De diplomaat Daan Everts (70), Ex-NAVO-gezant Afghanistan
'Kostbare tijd, energie en bovenal mensenlevens zijn verloren gegaan met de internationale missie in Afghanistan. Er is minder vooruitgang geboekt dan was gehoopt. Dat heeft geleid tot teleurstelling en verbittering onder de Afghanen. Er was een enorme discrepantie tussen militaire en civiele inspanningen. De missie was 'overgemilitariseerd'. Ik overdrijf niet als ik zeg dat de kosten voor de wederopbouw slechts 1 procent bedroegen van de kosten voor de militaire operatie. Geen kwaad woord over de Nederlandse militairen, maar die verhouding is disproportioneel.

'Dat heeft ertoe geleid dat de Afghanen buitenlandse troepen zijn gaan zien als een bezettingsmacht. Toen ik in 2006 aantrad als NAVO-gezant was de houding: jullie troepen zijn welkom, ze kunnen een burgeroorlog voorkomen. Maar gaandeweg werden de militairen als een oplossing én een probleem beschouwd.

'Het grote manco was het gebrek aan coördinatie tussen alle spelers: NAVO, VN, EU, de lidstaten, de Afghanen. Het beleid werd niet bepaald in Afghanistan, maar in verre hoofdsteden. Dat leidde tot versnippering en dus tot geldverspilling. Er ontstond een 'Nederlandse stukje Afghanistan' in Uruzgan, een Brits stukje in een andere provincie. Nederland heeft zich blind gestaard op Uruzgan. Het heeft ontbroken aan een gezamenlijke aanpak van de problemen: de rechtsorde, drugs, bestrijding van de Taliban.'

De zakenman Dick Scherjon (56), Bankier en reserve-officier
'Het is het Nederlandse bedrijfsleven niet gelukt voet aan de grond te krijgen in Uruzgan. Terwijl economische vooruitgang in een van de armste provincies van Afghanistan van het grootste belang is. Een gemiste kans. De overheid trok geld uit voor bedrijven om opdrachten te vergaren. Dat was een misrekening: orders kwamen er niet.

'Militairen smeekten vergeefs om advies: 'Hoe kunnen we lokale bedrijven helpen?' Een boer uit Noord-Holland die een Afghaanse collega vertelt hoe hij saffraan moet telen, een boekhouder die een ondernemer uitlegt hoe een jaarbalans moet worden opgemaakt, hadden uitkomst kunnen bieden. Militairen voelden zich alleen gelaten, want er gebeurde vrijwel niets. Er zijn scholen en klinieken gebouwd, daar doe ik niet denigrerend over, maar van economische opbouw is nauwelijks iets terechtgekomen. Ik ben met voorzitter Bernard Wientjes van werkgeversorganisatie VNO/NCW naar Uruzgan geweest, hij prees de militairen, maar onze delegatie had weinig te bieden.

'Plannen genoeg, maar die verdwenen in de Haagse bureaucratie. Tussen ambtenaren en ondernemers gaapte een enorme kloof. Ook de relatie met hulporganisaties was moeizaam. Tegen het einde van de missie in Uruzgan waren de verhoudingen verbeterd. Maar de missie werd abrupt beëindigd. Veel te vroeg om resultaten te bereiken.'