Van wolf tot wietpas

Steeds vaker en sneller plant het nieuws zichzelf voort. De grootste mediahypes in 2011: Mauro en de snelwegschutter. Plus: een etentje.

De hype van 2011 is volgens mediawetenschapper Peter Vasterman een etentje; het etentje dat zoveel aandacht kreeg in de media dat het proces-Wilders erdoor werd overschaduwd. 'Het was een bewust gecreëerde hype die eindeloos doorging, terwijl het in het proces een minor punt was.'

Vasterman is gespecialiseerd in mediahypes: nieuws dat zichzelf voortplant en aanzwelt tot irrationele en absurde proporties. Het aantal mediahypes neemt volgens hem toe. 'Ik ben hier nu een jaar of twintig mee bezig. Vroeger moest ik collega's vragen of ze me een tip wilden geven als ze iets ontdekten. Dat hoeft niet meer. Het aantal mediahypes is bijna niet meer bij te houden.'

Het systeem is zo ingericht dat de media snel in de ban raken van een bepaald onderwerp. 'Dankzij internet verspreidt het nieuws zich razendsnel. Vervolgens beginnen mensen massaal te reageren. En dat heeft weer een effect op de media, die zien dat een onderwerp aanslaat en erop doorgaan.'

De zaak-Mauro is volgens Vasterman de politieke hype van het jaar. 'Binnen een week werd een asielzoeker een hoofdfiguur in de Nederlandse politiek. Half Europa stort in door de eurocrisis, maar hier ging alle aandacht uit naar een asielzoeker.'

Vasterman vindt de snelwegschutter ook een goed voorbeeld, evenals de weggepeste gezinnen en/of stellen. 'Plotseling bleken overal mensen te worden weggepest.'

Vermeldenswaardig zijn verder de kunstbezuinigingen van staatssecretaris Halbe Zijlstra van Cultuur, de wietpas, de ingenieur op het strand in Libië, militair Marco Kroon, het in opspraak geraakte Kamerlid Mariko Peters en natuurlijk orka Morgan en de wolf op de Veluwe.

TAUGÉ-GATE (EHEC)
Veilingmedewerkers op een berg doorgedraaide komkommers, die foto haalde halverwege juni de voorpagina van bijna alle Nederlandse kranten. De komkommers gaven een gezicht aan de Ehec-Krimi, zoals ze de dodelijkste uitbraak van de zeldzame Ehec colibacterie 0104:H4 in Duitsland noemden. Daar begon de epidemie.

Halverwege mei confereerde in de Oostzeestad Lübeck een groep leden van de vakbond voor belastingadviseurs. Twee weken later lag een groot deel van die groep in het ziekenhuis met een levensbedreigende darminfectie. Een vrouw was overleden. Elders in Europa bleken mensen last te hebben van dezelfde symptomen. Er vielen meer doden en Rusland sloot haar grenzen voor alle Europese groente: een groente-hype was geboren.

De zoektocht naar de onzichtbare en dus onbeheersbare dader hield de media de hele maand juni in zijn greep. In Nederland lag het hoogtepunt halverwege juni, toen om de paar dagen een andere groente het boetekleed aan moest trekken: eerst tomaten, toen komkommer, toen spruitjes, maar dat bleek een vertaalfout. Het Duitse Sprossen betekent namelijk taugé. Dat werd dus de volgende dader. De media waarschuwden voor de knapperige sprietjes - en meteen ook voor 'kiemgroenten in het algemeen'.

Na precies een maand bleek het obscure Egyptische kruid fenegriek de boosdoener. Dat was bijna een desillusie. Voor de slachtoffers was de Ehec-bacterie een drama, maar voor koppenmakers was het een feest. Het leverde legendarische koppen op als: 'Taugékweker vreest nu de klap', 'Pas op met kiemgroente' en: 'Zelfs tomaten verliezen hun onschuld'.

De HORRORWINTER
Begin oktober, net toen het in Nederland eindelijk zomer was, kondigde de Britse boulevardpers-meteoroloog James Madden de 'kleine ijstijd van 2011' aan, een winter met temperaturen van min 23 graden. In Duitsland sprak men over 'de moeder aller winters'.

Reden genoeg voor onder meer actualiteitenrubriek Eén Vandaag en het Algemeen Dagblad om een rondgang te maken langs Nederlandse weermannen en vrouwen. Hun antwoord laat zich samenvatten in de woorden 'niet ondenkbaar, al weten we natuurlijk niets zeker'. Het KNMI waarschuwde nog dat strenge winters zich nauwelijks laten voorspellen, maar het was al te laat.

De term horrorwinter, afkomstig van het Duitse weerbureau Donnerwetter, was gevallen en pers en televisie stortten zich op een serie reportages bij bedrijven en instellingen die winterklaar moeten zijn: de NS, maar vooral strooizoutverspreiders. Het woord 'winterstress' viel meer dan eens. En natuurlijk werd er gespeculeerd over een Elfstedentocht, mogelijk nog voor Kerst.

Nu is het eind december en opvallend warm. Conclusie: het weer doet dit jaar niet wat wij willen.

AJAX
Als Johan Cruijff geïnterviewd wil worden in het tv-programma Pauw & Witteman, krijgt hij zijn zin, waarschijnlijk omdat hij Johan Cruijff is en het over Ajax gaat - en niet over Feyenoord of PSV. Als één Nederlander een hype kan creëren, is het Cruijff. Onderschat ook de rol van de grootste krant van Nederland niet in dit soort kwesties.

Ajax domineerde wekenlang het nieuws, terwijl op de meeste dagen vanuit de Amsterdam Arena nauwelijks nieuws te melden was. Maakt niet uit. Meningen zijn ook nieuws.

Nieuws was bijvoorbeeld ook dat Sonja Barend bij De Wereld Draait Door had gezegd dat ze al die aandacht voor de vetes bij Ajax zwaar overdreven vond. Maar ongeestig is het niet, kleumende verslaggevers van radio en tv die vanaf het parkeerdek van de Arena melden dat er geen nieuws is, wat weer leidt tot berichten dat er geen nieuws was.

DE SNELWEGSCHUTTER
Veertig rechercheurs maakten maandenlang jacht op een man of vrouw die het met een geweer of buks had gemunt op autoruiten: de snelwegschutter.

Toen op één dag zij- en/of achterruiten waren getroffen van zestien auto's op de A13, werd de snelwegschutter geboren. De politie sprak het vermoeden uit dat de schade was toegebracht met een luchtbuks.

De snelwegschutter sloeg vooral toe op de A13, de A12 en de A20, in de regio Rotterdam, maar in de hoogtijdagen van de onverlaat kwamen meldingen binnen uit het hele land (A1, A2). Tussen augustus en november meldden 179 automobilisten dat ze waren beschoten.

In totaal werden 600 tips onderzocht. De snelwegschutter werd nooit betrapt, ondanks talloze surveillances en de inzet van helikopters. Nooit werd in of rondom de getroffen auto's een kogel(tje) aangetroffen.

Alle media, van de Volkskrant tot NOS Journaal, maakten melding van het vandalisme van de mysterieuze snelwegschutter en de klopjacht. Iets kalmer werd op 9 december door de politie gemeld dat de snelwegschutter naar alle waarschijnlijkheid niet heeft bestaan. De incidenten zouden zijn veroorzaakt door steenslag. Op dagen dat de media uitvoerig berichtten over de snelwegschutter, nam het aantal meldingen van aanvallen toe.

DIERENHYPE
Er gaat geen jaar voorbij zonder mediahype waarin dieren de hoofdrol spelen. De wereld had in 2011 pinguïn Happy Feet, Nederland had Morgan. Niet eerder vertoond en getoond: woeste demonstranten bij het Dolfinarium in Harderwijk. Juristen buitelden over elkaar heen en tientallen verslaggevers deden gedetailleerd verslag, totdat de Amsterdamse rechtbank besliste dat er geen juridische belemmeringen waren om Morgan naar een zeepark op Tenerife te sturen. Laatste nieuws: Morgan maakt het goed, in het Loro Parque. Op de Veluwe werd dit jaar trouwens een wolf gesignaleerd, waarschijnlijk.

MAURO
Zijn naam, accent, gezicht en traan kregen binnen een maand mythische proporties: Mauro Manuel, de 16-jarige, in Limburg opgegroeide Angolees die geen verblijfsvergunning kreeg van Minister Leers van Immigratie en Asiel. Mauro was moeilijk te missen: hij zat bij De Wereld Draait Door, bij Pauw & Witteman en bij Paul de Leeuw en en liep over het Binnenhof, soms vergezeld door zijn hoogblonde stiefbroertje.

Mauro staat symbool voor de groep minderjarige asielzoekers die, volledig vernederlandst, toch worden teruggestuurd naar het land van herkomst. Als er een prijs bestond voor het meest tenenkrommende mediamoment van het jaar, zou de affaire Bleker en zijn voetbalkaartje een grote kanshebber zijn.

Maar Mauro katalyseerde vooral een weergaloze mediawedloop. Van RTL Boulevard tot De Groene Amsterdammer, elk medium besteedde er aandacht aan. De dagbladen waren wekenlang verwikkeld in de strijd. In het heetst van de strijd reed een aantal media een scheve schaats. Ze drukten de zogenaamde brief van Mauro af, die later niet door hem zelf geschreven bleek.