Van analfabete boer tot agent in zes weken

De studenten leren vooral hoe te overleven. De Duitsers van de politieschool in Kunduz weten dat het oorlog is in dit deel van Afghanistan.

Een terrorist opent het vuur op een groep politieagenten bij een wegversperring in Noord-Afghanistan. Het geluid van de mitrailleur is oorverdovend; knal na knal, lege patroonhulzen vallen.

Uit reflex vallen de agenten op de grond, ze kruipen in greppels, proberen zich te oriënteren: is er één aanvaller of zijn er meer? 'Wat moeten we doen?', schreeuwt een agent in paniek naar zijn commandant.

Ondanks het geweervuur raakt niemand gewond. Hoe levensecht het ook lijkt, het is een nepaanval. We zijn op de politieschool in Kunduz, waar Duitse agenten hun Afghaanse collega's proberen te leren wat het inhoudt om politieagent te zijn.

Trainer Piller heeft zich verkleed als terrorist, compleet met geblokte Arafat-sjaal om zijn hoofd, een plastic bom om zijn middel en losse flodders in zijn mitrailleur.

Collega-trainer Andreas kijkt afwisselend vermakelijk en wanhopig toe hoe zijn agenten in opleiding reageren als 'terrorist' Piller het vuur opent. Sommigen zijn compleet gedesoriënteerd, anderen klungelen met hun houten geweertjes.

Een aantal studenten houdt de replica van hun mitrailleur netjes in de schiethouding, bij de rest bungelt de mitrailleur richting de grond of elkaar. Ze struikelen over hun voeten.

'De meeste rekruten waren hiervoor boer', zegt Andreas. Aan de negen Duitse trainers in Kunduz de zware taak de 'boeren' in zes weken om te vormen tot agent.

Er zijn ook rekruten die al jaren werken als agent, maar nu voor het eerst een officiële training volgen. 'Maar als ik eerlijk ben, denk ik dat de meesten geen flauw idee hebben wat het inhoudt om agent te zijn', zegt Andreas. 'Ze zijn bij een controlepost neergezet, staan daar, houden een wapen vast. En dat is het wel een beetje.'

Het is niet zo gek dat de Afghaanse politie zo'n laag niveau heeft, zegt de Duitse trainer Andreas even later, terwijl de nepaanval in volle gang is. Want de meeste agenten (90 procent) komen ongeschoold binnen op de politieschool in Kunduz.

'Ze zijn analfabeet en kunnen slecht schieten', zegt Anderas. 'Maar het lastigste is dat ze nooit hebben geleerd te leren, waardoor hun concentratieboog ontzettend kort is.' Theorielessen zijn daardoor vrijwel onmogelijk op de politieschool in Kunduz: de Afghaanse studenten vallen in slaap of hun gedachten dwalen af. Alles moet in de praktijk worden voorgedaan.

'Zelfs basishygiëne - zoals een wc, douche of een tandenborstel gebruiken - moeten we hun leren. Dat kost een paar dagen', zegt Andreas. 'Het is echt het laagste niveau wat je je kunt voorstellen.'

Direct na de nepaanval op de wegversperring, zetten de rekruten de achtervolging in op nepterrorist Piller. Hij is een gebouw op het schoolterrein in gevlucht, dat de rekruten nu omsingelen.

Dan worden ze weer aangevallen. Knallen en vuurvonken komen uit de bovenste verdieping, richting de politiestudenten. De meesten van hen rennen direct in de richting van de plek waar de knallen vandaan komen.

'Kijk, nu gaat het fout', zegt Andreas, terwijl hij van een afstand toekijkt. 'Afghanen hebben een sterk achtervolgingsinstinct. Ze willen er meteen op af om terug te slaan. Maar ze moeten leren eerst dekking te zoeken, en daarna pas het gebouw in te gaan.'

Maar dekking zoeken, doet vrijwel geen enkele Afghaanse agent. De rekruten rennen massaal naar de bovenste verdieping waar het vuur vandaan komt, ze vergeten de kamers op de onderste verdieping te controleren.

Nepterrorist Piller wordt enkele seconden later onverbiddelijk neergeschoten door de Afghaanse agenten. Hij simuleert geraakt te worden en valt op de grond.

Dan maken de rekruten een tweede fout. Ze ontdekken de nepbom om Pillers middel en beginnen eraan te trekken. De Afghaanse leider van de groep schrikt als enige en schreeuwt: 'Stop! Bom! Iedereen naar buiten!' Dertig man hollen zo snel ze kunnen naar buiten.

'Oké, de simulatie is voorbij!', roept Andreas een paar seconden later. Nepterrorist Piller staat lachend op en buiten verzamelt het groepje studenten zich voor de evaluatie. Ook in de vierde week van de training wordt het er nog een keer ingehamerd door Andreas: 'Zoek dekking als je kunt. En als je een bom ziet: blijf ervan af en ren zo snel mogelijk weg.'

De studenten knikken, maar de vraag is of de boodschap in de vijfde week wel blijft hangen. Andreas schudt zijn hoofd.

De politieschool in Kunduz is klein, maar zoals het Duitsers betaamt: uiterst efficiënt ingericht, ordelijk en netjes. Geen vuil op straten zoals elders in Kunduz: hier heerst discipline. Elke ochtend wordt een vlaggenparade gehouden: zowel de Duitse als Afghaanse driekleur wordt gehesen.

Er is ruimte voor 120 studenten. Aankomende zomer wordt de capaciteit opgerekt naar 530 rekruten. Dat is elke zes weken dus een nieuwe groep van ruim vijfhonderd rekruten die wordt klaargestoomd om als agent te werken. Er is dringend behoefte aan extra trainers, zoals de Nederlanders. 'Ze zijn van harte welkom', zegt Andreas.

Er is nog een probleem: zes weken opleiding is veel te kort. Of de studenten daarna genoeg vaardigheden hebben om te overleven, weet de directeur van de politieschool, Birgit Riedesel, niet zeker. 'We doen ons best', zegt ze in haar kantoor in Kunduz. 'Maar alleen na herhaling blijven de geleerde lessen hangen - en voor herhaling hebben we weinig tijd.'

De Duitsers maken er geen geheim van dat ze hun studenten - in de korte tijd die er is - zoveel mogelijk vaardigheden willen leren om te overleven. Ze realiseren zich goed dat het oorlog is in dit deel van Afghanistan. Veel nadruk wordt daarom gelegd in het omgaan met een wapen.

De Duitsers zijn niet zo bezorgd als de Nederlanders wat politierekruten gaan doen na hun training. 'Velen van hen zullen ook vechten', zegt Riedesel. 'Hoewel we ze opleiden als civiel agent, zitten er ook militaire aspecten in de opleiding.'

Dat blijkt uit het rollenspel van de aanval op de wegversperring vandaag. De Duitsers leren de Afghaanse agenten om zichzelf te verdedigen na een aanval. Maar vervolgens leren ze hen ook hoe ze een gebouw moeten binnenvallen en een terrorist moeten uitschakelen. 'De scheidslijn tussen politiewerk en militair werk is dun in Afghanistan', zegt Riedesel. 'Dat is de realiteit.'

De meeste lessen op de politieschool in Kunduz zijn afgestemd op die gewelddadige realiteit in Afghanistan. Bij de schietbaan wordt druk geoefend om kartonnen doelwitten aan flarden te schieten.

Even verderop is een hindernisbaan, waar agenten eenmaal over de finish leren hoe ze zo snel mogelijk een wapen moeten laden. 'Ze moeten leren hoe ze een wapen herladen als ze uitgeput zijn, zonder na te denken. Het moet hun instinct worden. Dat kan straks hun leven redden', zegt trainer Andreas.

In de middag krijgen de rekruten van Andreas les in 'tactisch bewegen'. De opdracht is dat ze fictieve terroristen achtervolgen. In rijen rukt een groep studenten meter voor meter op, terwijl een tweede rij achter hen dekking geeft.

Het theoretisch gedeelte van de les wordt voorgedaan met Playmobil-poppetjes in het zand. 'Kijk', zegt een trainer, 'zo beweeg je je door een straat en voorkom je dat je in je rug wordt geschoten.' De studenten kijken aandachtig naar de plastic poppetjes.

De Afghaanse politierekruten vinden al die lessen over tactisch bewegen in vijandelijk gebied en de schietlessen uiterst bruikbaar, vertellen ze. 'Het belangrijkste wat ik hier leer is: leren hoe ik een wapen moet laden en hoe ik goed moet schieten', zeggen de meesten.

Dat schieten gaat overigens alleen op de schietbaan met echte wapens. Slechts twee wapens zijn geladen met echte kogels, terwijl de rekruten in de gaten gehouden worden door hun trainers.

'We willen niet dat ze gewond raken door echte kogels', geeft Andreas als verklaring. 'En natuurlijk denken we ook aan onze eigen veiligheid. Je moet er niet aan denken dat een van hen het vuur op ons opent.' Aan het einde van de lesdag moeten zelfs de houten geweertjes worden ingeleverd. Ook die gaan achter slot en grendel.

Als de zon zakt in Kunduz, druipen de agenten af naar de verplichte lees- en schrijfcursus op de politieschool. Zitten in een leslokaal: het is voor de meesten een zware opgave. Na een kwartier ligt de eerste rekruut te slapen in zijn lesbank.

Het zwaarste van politietrainer zijn in Kunduz? Andreas: 'Dat je geduld soms het maximum bereikt.'