Ja, er zijn cijfers, maar is dat genoeg?

Vijf jaar geleden besloten instellingen, personeel en bewoners in de ouderenzorg met de Inspectie voor de Gezondheidszorg dat de kwaliteit van de zorg in verpleeg- en verzorgingshuizen eindelijk eens helder moest worden. Als iedereen zou kunnen opzoeken hoe huizen presteren, zouden slechte instellingen vanzelf gestraft worden en goede beloond. Transparantie was het toverwoord, waarbij mooi was meegenomen dat de afstandelijke werkwijze van de Inspectie daarmee werd gerechtvaardigd.

De Volkskrant begon in 2006 met een jaarlijkse analyse van de kwaliteitsgegevens die de ouderenzorg levert aan de overheid. Vandaag publiceert de krant voor de vierde keer een landelijke ranglijst van verpleeg- en verzorgingshuizen die daarop is gebaseerd. De lijst is een hulpmiddel bij het bepalen van de kwaliteit van de huizen. Ze zegt iets over de werkelijkheid maar is geen definitief oordeel. Want daarvoor is meer nodig dan cijfers.

Twee jaar geleden concludeerden we al dat er nauwelijks een relatie bestaat tussen de objectieve zorgkwaliteit die verpleeg- en verzorgingshuizen leveren, en de tevredenheid daarover van bewoners of familie. Die kloof is onlogisch maar wordt elk jaar dieper, lijkt het. Zo slaagt Plaza Mayor in Bilthoven er dit jaar in om de op één na beste zorgprestatie te behalen van alle 370 verpleeghuizen, maar als nummer 235 te eindigen op de lijst met het oordeel van de bewoners. Omgekeerd heeft verpleeghuis De Lindenburgh in Steenbergen de meest tevreden bewoners, maar blijft dat huis qua zorgprestatie steken op plaats 212. Zo wankel kunnen cijfers dus zijn.

Juist door ons grondig te verdiepen in de getallen, komen we tot de conclusie dat daaraan vermoedelijk het nodige ontbreekt. Kleine units lijken bijvoorbeeld stelselmatig beter te scoren dan grotere verpleeg- en verzorgingshuizen. Voordelen van kleinschaligheid spelen daarin een aanwijsbare rol. Maar cijfers van een kleine steekproef kunnen de uitslag ook zó gunstig bijkleuren dat het resultaat niet meer betrouwbaar is. Op dit punt heeft de overheid beterschap beloofd: door vaker te laten meten in kleine groepen, moet de kwaliteit van de gegevens worden verbeterd.

Cijfers worden gebruikt zoals ze uitkomen. Branchevereniging Actiz van verpleeg- en verzorgingshuizen constateert op basis van de gegevens dat de zorg tussen 2007 en 2009 sterk is verbeterd. Het aantal bewoners met doorligwonden zou met 23 procent zijn gedaald, het onbedoeld afvallen met 31 procent. In werkelijkheid zijn die getallen gebaseerd op één procent verschil in de cliëntenpopulatie.

Toen eind 2005 werd besloten om de rapportcijfers van de huizen openbaar te maken, had de sector jaren van negatieve publiciteit achter de rug over misstanden. De kwaliteit van de zorg zakte in te veel huizen door de bodem. De afgelopen maanden lijkt sprake van een herhaling. Opnieuw heerst opwinding over wantoestanden in verpleeghuizen, en opnieuw wordt de oplossing gezocht in het opschrijven van normen en optuigen van nieuwe instituten.

Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten van Volksgezondheid liet vorige maand weten de plannen hierover uit het regeerakkoord te willen uitvoeren. Ze wenst een speciaal instituut om de kwaliteit in de ouderenzorg te verhogen en wil 'normen ontwikkelen' voor de zorg. Maar die normen bestaan dus al vijf jaar.

Gelukkig toont de Volkskrant-ranglijst ook stabiele trends. Sommige verpleeghuizen paraderen al sinds de eerste meting van 2006 aan de subtop, zoals de verpleeghuizen Ter Reede in Vlissingen en Talma Hûs in Veenwouden. Wie het zo lang zo goed doet, heeft iets te vertellen.

Huizen in de randstad doen het relatief slechter. Drie Amsterdamse zorgcombinaties, Amsta, Amstelring en Cordaan, met samen tien verpleeghuizen, zien vrijwel al hun huizen eindigen in de staart van de laatste honderd. Een zorgwekkend signaal. Maar ook drie van de vier West-Brabantse verpleeghuizen van Tante Louise-Vivensis eindigen laag. Goed nieuws komt onder meer van de Vivium-groep, met vier verpleeghuizen in Laren, Weesp en Bussum, die het bovengemiddeld goed doet en bijna al haar huizen terugziet bij de eerste honderd.