De rusteloze personages van Lot Vekemans

Bondig, trefzeker, helder, intens en ontroerend. Dat zegt de jury, bestaande uit Thibaud Delpeut, Eva Zwart en Stijn Devillé, over Gif, de bekroonde tekst van toneelschrijfster Lot Vekemans. Een man en een vrouw treffen elkaar na bijna tien jaar in de aula van de begraafplaats waar hun zoontje begraven ligt. De grond zou vervuild zijn met gif, het graf zou moeten worden geruimd. De man is voor het verdriet gevlucht naar Frankrijk. De vrouw is verdoofd achtergebleven, levend met het verleden. De ontmoeting is even onwennig, pijnlijk als hartverscheurend. 'Gif gaat over veel meer dan alleen het verdriet van deze twee, het gaat over de manieren waarop mensen omgaan met wat hen overkomt', aldus de jury.

Dat laatste is typerend voor alle teksten van Vekemans (45), die zich sinds een jaar of tien fulltime bezig houdt met het volgens haar 'ongebruikelijke' beroep van toneelschrijfster. ('Waarschijnlijk denkt niemand als puber: ik word toneelschrijver.') Inmiddels heeft deze in Drenthe woonachtige sociaal-geografe twintig toneelstukken op haar naam staan, zowel voor jeugd- als voor volwassenentheater. Twee nieuwe zijn in de maak. Hoewel al twee maal winnaar van de Van der Viesprijs vanwege haar 'literaire meesterproeven' is Vekemans nog niet bekend bij een groot publiek. Het buitenland heeft haar al wel ontdekt: haar teksten zijn vertaald in Engeland, Duitsland, Luxemburg, Frankrijk, Oostenrijk, Zuid-Afrika en Namibië.

De personages in stukken van Vekemans maken eigenlijk allemaal rusteloze, omtrekkende bewegingen, in hun poging door te dringen tot de kern van hun pijn. Dat maakt hen herkenbaar: ze tasten mogelijke manieren af hoe om te gaan met heftige kwetsuren en hoe zich te wapenen tegen asgrauwe ellende. Daar zit altijd wel één optie bij die voor een toeschouwer dichtbij komt. Zo beschrijft Ismene in Zus van hoe het voelt om altijd maar onbeduidend in de schaduw te staan van een beroemde, principiële zus, in dit geval Antigone. En zoekt de hoofdpersoon in Judas naar het verraad in hemzelf (en daarmee in ons.

Helemaal vatten doen ze zichzelf en het lot nooit: 'Wat als we in ons leven niks verder komen dan vandaag?', vragen ze zich in Gif ontluisterend af. Begrijpen doet het publiek de personages ook nooit helemaal. Daarvoor houdt Vekemans intrigerende raadsels in takt. Iedere keer duiken nieuwe geheimen op. Of jongleert ze met tijden en flashbacks, zelfs nog na hun dood (in Truckstop). Achterover leunen is er voor het publiek niet bij. 'Een groot gevoel voor psychologie en subtekst', dichtte de jury Vekemans gisteravond dan ook toe.