Werk maken van je goede ideeën

Een TED-congres, maar dan met jongeren op het podium in plaats van vijftig-plussers. Zoals Jip (11), die geld ophaalde voor War Child, of Sabirul (19), succesvol entrepreneur.

'Ik moest vanmorgen op een puberonvriendelijke tijd wakker worden om hier te zijn', begint Robert van Hoesel (17) zijn TED-talk. Als een volleerd spreker, met professioneel microfoontje langs zijn wang, loopt hij over het podium. De zaal is muisstil. Hier en daar is een verlicht scherm te zien waar druk getwitterd wordt. 'Doordeweeks heb ik altijd moeite met wakker worden, want ik ga niet graag naar school. Ik voel me als een kuikentje dat op school wordt vetgemest en daarna geconsumeerd wordt door bedrijven.' Dan vraagt Robert wie de film Chicken Run kent. Op het grote scherm achter hem verschijnt een foto van de cartoonkippen. De zaal bromt instemmend. 'Kijk, deze kippen ontsnapten omdat ze meer van de wereld wilden zien.'

'Het gaat niet om diploma's, maar om creativiteit', spreekt Robert de zaal toe. Zelf begon hij op jonge leeftijd zijn eigen webdesignbureau, waarmee hij goed boert. 'Ga lekker bezig met je passies. Organiseer een vet feest, ga bloggen, start je eigen onderneming. Er is veel meer dan alleen naar school gaan. Op mijn diploma-uitreiking wil ik meer ervaring hebben dan de leraar.'

Het verspreiden van ideeën 'die de moeite waard zijn': dat is het doel van de beroemde TED-congressen die over de hele wereld worden gehouden. Maar in plaats van gearriveerde, grijsharige vijftig-plussers op het podium en in de zaal, was iedereen die afgelopen zaterdag in het science center Nemo in Amsterdam bijeenkwam jong. Dit eerste Nederlandse TED-congres voor jongeren vond plaats op Universal Children's Day, tegelijkertijd met vijfenvijftig andere steden over de hele wereld - van Tokio tot Sydney.

Vorig jaar had Nederland voor het eerst een eigen lokaal georganiseerde TED-conferentie in het Koninklijk Instituut voor de Tropen in Amsterdam. 'Ik keek in de bomvolle zaal om me heen', vertelt internetondernemer Jim Stolze die TED naar Amsterdam haalde. 'Links zat Alexander Rinnooy Kan, rechts Frits Bolkestein. Het was een succes.' Maar tegelijkertijd realiseerde hij zich dat de gemiddelde leeftijd schrikbarend hoog was. 'De jongste genodigde was Coen van 17. Het was de dag van zijn leven, vertelde hij me, maar hij voelde zich ook wel erg alleen.' Er moet volgend jaar een TEDx voor jongeren komen, nam Stolze zich voor. 'Te vaak worden kinderen geacht te luisteren in plaats van hun ideeën te laten horen.'

Ideeën waren er zaterdag genoeg. En om die om te zetten in grootse daden, moet je soms eigenwijs zijn, lijkt de les uit de zeven TED-talks die voorbij komen. De 11-jarige Jip Maathuis - stoere gympen en spijkerbroek - vertelt op het podium hoe hij hij ruim 18 duizend euro ophaalde voor War Child, door chocoladeletters te verkopen. 'Ik begon met kerstkoekjes verkopen op de kerstmarkt, maar wilde meer doen.' De 11-jarige Joost Pastoor, met achter hem op het podium zijn klasgenoten, vertelt hoe hij met zijn schilderijen ruim 32 duizend euro ophaalde voor onderzoek naar kanker, waar hij zelf ook aan lijdt. Of de internationale spreker Sabirul Islam (19), strak in pak, die zichzelf vanuit een arm gezin opwerkte tot succesvol entrepreneur en bestsellerauteur. 'Zodra er een deur dichtgaat: boos worden en harder werken.'

Net als bij TED voor volwassenen - dat bekendstaat om de strenge ballotagecommissie - mag niet zomaar iedereen aanschuiven bij TEDxyouth. Tweehonderd jongeren tussen de 10 en 17 jaar werden geselecteerd, op basis van hun ideeën en dromen. Alle deelnemers dragen een rood T-shirt, met daarop hun naam en wie ze zijn, met gewichtige termen als 'dromer', 'visionair' of 'rationeel denker'.

De 17-jarige Youssra Abdelouarit - die zichzelf op Twitter omschrijft als 'moslima die vastbesloten is een belangrijke persoon te worden' - verdiende haar toegangskaartje met haar ideeën over het onderwijs. Ze is bezig een bedrijfje op te richten dat studenten van de universiteit of het hbo linkt aan groep acht-leerlingen uit Amsterdam-West, waar ze zelf ook vandaan komt. 'Zodat er een grotere groep de kans heeft daar weg te komen.' Studenten kunnen volgens haar een goed rolmodel zijn. 'Beter dan een stokoude leraar die ambities niet oppikt.'

Het is pauze en Youssra staat te kletsen met Yentl te Riele (14). Ze hebben elkaar vanmorgen ontmoet. Allebei zijn ze alleen naar het congres gekomen. Yentl voelde zich direct thuis. 'Iedereen hier is gemotiveerd en ambitieus, dat werkt aanstekelijk. We willen allemaal aan de slag met de ideeën die we hebben.'

Naast hen worden stickers uitgedeeld aan kinderen die een goed idee hebben. 'Geen kernfabrieken meer', gilt een klein jongetje dat op en neer springt. Daar heeft hij zijn lerares over horen vertellen. 'Het is heel schadelijk', zegt hij met een serieus gezicht.

De 10-jarige Isa Baldinger gaat samen met haar vriendinnetje een sapjesbar oprichten om geld in te zamelen voor War Child. 'Of je twee stickers krijgt als je nog een idee hebt?' Maar nee, zo werkt het helaas niet. 'Meer elektrische auto's', schreeuwt de 11-jarige Bilal, die koste wat kost ook een sticker wil. Waar die ideeën vandaan komen? Hij tikt met zijn wijsvinger tegen zijn hoofd.

Terug in de grote zaal vraagt Joep Stassen, specialist in samenwerken, wie er naast een bekende zit. Driekwart van de handen gaat omhoog. 'Opstaan en zoek iemand die je nog niet kent. Liefst iemand waarvan je denkt; liever niet. Dan wordt het leuk.' Geroezemoes in de zaal. Als iedereen weer zit, moeten de nieuwe buren elkaar zwijgend tien seconden in de ogen kijken. 'Onderzoek heeft aangetoond dat jullie ouders dit maar acht seconden per dag doen. Jullie hebben nu al een betere band met elkaar.'

Dan gooit Joep Stassen een witte bol wol de zaal in, die gevangen wordt door Kyra. 'Wat is jouw idee Kyra?', vraagt hij. Maar om dat voor de hele zaal te verkondigen, blijkt nog iets te spannend. Ze gooit de bol wol naar Henk, die hem naar Mick gooit. 'Nu zijn we met elkaar verbonden. En met Twitter en Facebook zijn er heel veel draadjes die tussen jullie lopen', zegt Stassen. Opeens klinkt er James Bond-muziek en worden er honderden bollen gekleurde wol de zaal ingegooid. 'Ga maar gooien'. De bollen wol vliegen over en weer. In een mum van tijd is de zaal veranderd in een gekleurd web, waar alleen de hoofden nog bovenuit steken. Als een TED-netwerk. Om eruit te komen, moeten de kinderen het web boven hun hoofd uittillen en naar voren doorgeven. 'De netten met jullie ideeën zijn binnengehaald', zegt Stassen. 'Een draadje krijg je makkelijk kapot, maar bij een kluwen gaat dat niet.'

Docent drama en wiskunde Drew Wackerling is met twaalf leerlingen van de internationale school in Hilversum naar science center Nemo gekomen. Hij is net begonnen TED-filmpjes te gebruiken in zijn les, net als veel van zijn collega's. 'TED helpt kinderen hun ideeën te ontwikkelen. Ze leren dat het initiatief vraagt en dat als je niet faalt, je ook niet leert.' Volgens Wackerling kijken jongeren voor voorbeelden vaak naar mensen die het al gemaakt hebben, zoals popster Justin Bieber. 'Maar dat geeft geen inzicht hoe ze dat zelf kunnen bereiken. Bij TEDxyouth staan gewone meisjes en jongens op het podium, die veel dichter bij hen staan en die ze kunnen aanspreken.' In de pauze waren er al een paar leerlingen naar hem toe gekomen. Of hij even aan de andere leraren kon zeggen dat ze minder huiswerk moeten opgeven. Zodat ze aan al hun opgedane ideeën kunnen werken.

TEDx wordt vaak bestempeld als elitair. Hoe zit dat bij het jongere broertje, waar veel kinderen rondlopen met de nieuwste telefoons? 'Het gaat hier juist om laagdrempelige, inspirerende verhalen', zegt organisator Evelyne Peeters. 'De kinderen op het podium zijn ook met niets begonnen.' Bovendien zocht TEDxyouth contact met scholen waar de link met TED niet zo logisch is, zoals de IMC-weekendschool, waar jongeren uit sociaal-economische achterstandswijken aanvullend onderwijs krijgen.

Is het bij de TEDx-congressen een kwestie van achterover hangen en je laten inspireren, bij de jeugdvariant moeten de lucky few onder het motto 'ideas worth doing' ook zelf de handen uit de mouwen steken tijdens verschillende workshops. Beneden in de hal hangt Justus Bos (13) aan een paal. 'Staat mijn blote buik op de foto?', vraagt hij. Samen met zijn groepje is hij bezig een originele portretfoto te maken voor de fotografieworkshop.

Vorige week pas zag hij zijn eerste TED-talk. 'Mijn vader had veel filmpjes op zijn iPad staan. Ik ben er een paar gaan kijken om te zien waarom hij er zo'n fan van was.' Hij zag het praatje van Jamie Oliver over hoe slecht het eten in veel Britse schoolkantines is. 'Ik vond het heel gaaf. Toen ik van TEDxyouth hoorde, heb ik me direct aangemeld.'

Justus zit in de tweede klas van de Werkplaats, een school in Bilthoven. Hij wil chirurg worden. 'Of in ieder geval iets in het ziekenhuis.' Ook hij bedacht een idee om een plaatsje te bemachtigen. Maar voor hem geen hip plan voor een eigen onderneming. Justus bedacht een recept voor wereldvrede. 'Je moet eerst bij jezelf beginnen, dan lokaal in je eigen buurt. Dan pas op het niveau van landen. Als iedereen dat doet, dan komen we pas verder.' Volgens Justus gaat het bij TEDxyouth niet om ideeën waar je zelf beter van wordt. 'Het gaat om originele dingen waarmee je anderen kunt helpen.'

Het fenomeen TED, dat voor technologie, entertainment en design staat, begon in 1984 in de Verenigde Staten als jaarlijkse conferentie. Invloedrijke denkers, zoals Bill Clinton, Bono, Bill Gates en Al Gore presenteerden er hun inspirerende ideeën in 'talks' van achttien minuten. Een kaartje voor het exclusieve congres - dat ook wel het Davos voor optimisten wordt genoemd - kost 6.000 dollar.

Maar ook bij minderbedeelden is TED inmiddels razend populair. Op de website zijn meer dan achthonderd TED-talks te bekijken over wetenschap, de kunsten, globalisering, milieu en muziek. Deze filmpjes zijn al meer dan 200 miljoen keer bekeken.

Over de hele wereld worden nu kleine TED-conferenties gehouden, ter herkennen aan de x, die staat voor independently organised. Vorig jaar werd in Amsterdam het eerste Nederlandse TED-congres georganiseerd, met sprekers als architect Bjarke Ingels, prinses Mabel van Oranje en toenmalig staatssecretaris Frans Timmermans.