Sint is ongegeneerd modebewust

Sinterklaas, geboren Nicolaas van Myra, heeft tijdperken, gewoontes en modegrillen overleefd, maar hij was er niet altijd ongevoelig voor. Sterker: hij was vaak ongegeneerd modebewust en flirtte openlijk met de tijdgeest. Zo had hij in de hippietijd net als veel anderen iets met Indiase mystiek en leek hij bij een maharishi in de leer te zijn gegaan. Na de succesvolle landing op de maan in 1969 verplaatste hij zich een tijdje per raket in plaats van per schimmel. In die tijd kon het ook gebeuren dat hij ruimtereizen maakte in zijn eigen hoofd met behulp van een lsd-pilletje, waarna hij en de Pieten in psychedelische landschappen terechtkwamen.

Dat mag je althans concluderen uit diverse soorten Sinterklaaspapier uit de verzameling van Jan Carel Zadoks, gepensioneerd landbouwwetenschapper. Al sinds 1961 raapt Zadoks 'alle snippers Sinterklaaspapier' op die hij tegenkomt. Zadoks verzameling telt tegenwoordig ongeveer anderhalfduizend papieren, en elke late herfst komt er weer flink wat bij. Een mooie selectie eruit krijgen we te zien in Sinterklaas verpakt - Vijftig jaar Sint Nicolaas inwikkelpapier.

Ogenschijnlijk onnozele wegwerpproducten zeggen achteraf gezien vaak verrassend veel over mensen en tijden - bedankt verzamelaars! - en Sinterklaaspapier blijkt een sociologische indicator par excellence.

Vanaf de opkomst van dit papier in de jaren twintig van de vorige eeuw tot en met de jaren vijftig volgen de wikkels nauw de illustraties uit Sint Nikolaas en zijn knecht van Jan Schenkman, het klassieke boekje dat midden 19de eeuw het begin inluidde van het Sinterklaasfeest zoals wij dat kennen. De Sint is daarop een waardige patriarchale figuur. Zwarte Piet is zijn koloniale knechtje. Stoute kinderen krijgen stevig met de roe op hun blote billen. De allerergsten gaan in de zak mee naar Spanje.

In de late jaren zestig begint Sints experimentele periode. Hij stort zich op de oosterse mystiek en de psychedelische kleuren, en hij voert vergaande hervormingen door. Lijfstraffen en het oppakken van kinderen worden afgeschaft. Van een patriarch transformeert hij tot een anti-autoritair figuur. Het idee dat alleen Zwarten hem als Piet moeten dienen gaat hem tegenstaan en hij employeert ook Witte Pieten, een idee waar hij wegens gebrek aan commercieel succes al snel weer van terugkomt.

In het midden van de jaren zeventig zijn de meeste interieurs van de huizen waar hij cadeautjes brengt bruin en oranje, en Sint zelf is in die jaren ook dol op die kleuren. De jaren tachtig zien een terugkeer naar de traditie, hoewel de lijfstraffen niet meer terugkomen, evenmin als het arresteren van kinderen. Aan experimentjes - zingen in een popband, voetballen, parachutespringen - is Sint zich sindsdien blijven bezondigen. Echter: met mate, en altijd weer terugkerend naar zijn degelijke wortels.

Olaf Tempelman