'Vaticaan stelt zich boven de wet, een revolutie is nodig'

Als puber werd hij misbruikt door een Ierse priester, reden voor een proces tegen het Vaticaan. Colm O'Gorman veroordeelt nu het Nederlandse onderzoek naar seksueel misbruik in katholieke instellingen.

'Onbegrijpelijk', vindt Colm O'Gorman (44) de manier waarop in Nederland het seksueel misbruik in rooms-katholieke instellingen wordt onderzocht. 'Een commissie die wordt gefinancierd door de kerk kan nooit onafhankelijk zijn. Seksueel misbruik is een zwaar misdrijf, het gaat om de bescherming van kinderen. Dat zijn taken van de overheid. Waarom stelt de Nederlandse regering niet zelf een onderzoek in?'

In mei benoemde de Nederlandse Bisschoppenconferentie en de Konferentie Nederlandse Religieuzen oud-minister Wim Deetman tot voorzitter van de commissie die het misbruik moet onderzoeken. Tot nu toe zijn al duizend meldingen binnengekomen. De kerk betaalt alle onderzoekskosten, maar benadrukt dat de commissie onafhankelijk is.

'Grote onzin', zegt O'Gorman. 'Dit is typerend voor de manier waarop de kerk dit schandaal wereldwijd binnenskamers probeert te houden. We hebben het hier over een internationale organisatie die haar machtspositie in de samenleving op grove wijze heeft misbruikt.'

Bijna alle gevallen van misbruik zijn verjaard, ook in Nederland. Daarmee is strafvervolging niet meer mogelijk. Maar schadevergoeding is wel afdwingbaar via de rechter. Volgens O'Gorman worden advocaten van slachtoffers die schadevergoeding eisen door de kerk stelselmatig doorverwezen naar de commissie-Deetman. 'Ik zou zeggen: Er is maar één rechtssysteem. Sleep ze voor de rechter.'

O'Gorman werd in Ierland bekend als de eerste die naar buiten trad over zijn seksueel misbruik door een priester in Dublin. Hij voerde fel campagne tegen zelfonderzoek door de kerk. Met succes: dit jaar begint het vierde overheidsonderzoek naar seksueel misbruik in het van oudsher zwaar rooms-katholieke Ierland. Net als in andere landen bleek dat er op grote schaal misbruik heeft plaatsgevonden dat werd toegedekt door de kerk.

In 2002 maakte O'Gorman een reportage met de BBC over het misbruik. In datzelfde jaar spande hij een procedure aan tegen de paus. Die liep op niets uit omdat de paus immuniteit geniet als staatshoofd van het soevereine Vaticaanstad. Toch leverde het hem, 22 jaar na het misbruik, de eerste excuses van de Ierse kerk op.

Tot zijn grote frustratie pleegde Sean Fortune, de priester die hem van zijn 14de tot zijn 16de misbruikte, zelfmoord tijdens de rechtszaak tegen hem. In een civiele procedure kreeg O'Gorman een schadevergoeding van 300 duizend euro. Vier Ierse bisschoppen traden af. Hij richtte One in Four op, een organisatie die slachtoffers van misbruik ondersteunt.

Momenteel is O'Gorman directeur van Amnesty International Ierland. Hij woont samen met zijn man, met wie hij twee kinderen grootbrengt. Onlangs kwam zijn autobiografie De man die de paus aanklaagde al heeft O'Gorman heeft lang getwijfeld of hij zijn verhaal wel wilde opschrijven.

Waarom?

'Ik heb lang voor me gehouden dat ik ben misbruikt. Net als veel andere slachtoffers schaamde ik me. Ik heb het in die tijd ook nooit tegen mijn ouders durven vertellen. Ik kon het gewoonweg niet. Deze priester liet me ook denken dat ik medeverantwoordelijk was voor wat er voorviel.

'Pas nadat ik ermee naar buiten ben gekomen en er afstand van kon nemen, ben ik serieus gaan nadenken over een boek. Ik wilde ook over meer schrijven dan het misbruik alleen. Ik heb ook geprobeerd te schrijven over de kracht van mensen om uit uitzichtloze situaties te komen. Want toen ik op mijn 17de van huis wegliep, was ik depressief en suïcidaal. Maar ergens bleef ik toch altijd geloven in mijn eigen verantwoordelijkheid om iets van mijn leven te maken.'

Niet alle slachtoffers hebben die kracht gehad. Enkelen hebben zelfmoord gepleegd.

'Ja, dat is ontzettend triest. Als zij de kans hadden gehad hun problemen te bespreken waren ze er misschien overheen gekomen. Dat had levens kunnen besparen.'

In uw boek beschrijft u dat u teruggaat naar de parochie van Sean Fortune waar het misbruik plaatsvond. Tot uw verbijstering was de lokale bevolking op de hoogte van de misbruikpraktijken.

'Ja, dat was alsof ik een stomp in mijn maag kreeg. Ik had altijd gedacht dat niemand hiervan op de hoogte was. Maar toen ik bewoners sprak maakten ze er grapjes over. Je moest maar niet bukken als hij op het kerkhof achter je stond. Ze veranderden deze priester dus in een grap. Verschrikkelijk dat ze mij en andere kinderen niet hebben beschermd. Toch neem ik het ze niet kwalijk. Het gezag van de kerk was groot. Mijn ouders vertrouwden Fortune. Hij heeft mij een keer verkracht in mijn huis, terwijl mijn vader een paar kamers verderop lag te slapen.

'En wat konden de bewoners ook doen? Het was bij de kerk bekend dat hij kinderen misbruikte, er was psychiatrisch onderzoek over hem beschikbaar. Een padvindersorganisatie had hem levenslang geschorst. Maar hij kon gewoon priester worden. Klachten van parochieleden werden tot in het Vaticaan genegeerd. Bovendien is de Ierse overheid altijd zeer terughoudend geweest om zich te bemoeien met de kerk.'

Hoe moeilijk is dit voor uw ouders geweest? U beschrijft dat u als tiener een keer op het punt staat om het aan uw moeder te vertellen, maar dat ze uw signaal niet oppikt.

'Heel moeilijk. Mijn vader is overleden, maar ik kan zeggen dat ze het er allebei heel moeilijk mee hebben gehad. Daar wil ik het graag bij laten.'

Hoe staat u nu tegenover de rooms-katholieke kerk?

'Vorig jaar stond ik op het punt om me uit te schrijven. Maar daarvoor moest ik een formulier uitprinten en naar de parochie opsturen. Zij willen dan met je in gesprek enzovoorts. Dat stuitte me enorm tegen de borst. Alsof ik hun toestemming nodig had. Dus ik sta nog steeds als katholiek geregistreerd. De uitgangspunten van de kerk zijn mooi, er zijn veel goede mensen in de kerk, ook priesters. Maar de machtsstructuur van de kerk is problematisch.

'Een voormalig FBI-agent in de Verenigde Staten die daar onderzoek deed naar misbruik vergeleek het met de maffia. Een complexe organisatie die zich boven de wet stelt. We hebben het hier over een van de laatst overgebleven absolute monarchieën. Heersers geven hun macht niet zomaar uit handen. Daar is revolutie voor nodig.'