Bolkestein poogt met naïeve truc links te laten stinken

Ex-DDR-ganger staatssecretaris Tommel wordt niet genoemd in Frits Bolkesteins boek Onverwerkt verleden. Wel ex-Cuba-ganger Harry Mulisch. De VVD-leider schrijft in het Nawoord van zijn gebundelde artikelen over het communisme: 'Sommigen hebben hun stommiteiten later erkend en ingetrokken, zoals Peter Schat, Jaap van Ginneken, Max Pam en ook Gijs Schreuders; anderen...

Van onze verslaggever

DEN HAAG

Het vroegste stuk is van 1956, toen Bolkestein als 23-jarige een Praagse studentenconferentie vol communistisch conformisme bijwoonde en daar in Nederland hilarisch over berichtte. Opvallend is zijn stelling dat Nederlandse studenten niet geïnteresseerd zijn in de Suez-crisis. Bolkestein ontmoette er Oost-Europese 'studentenleiders', van wie sommigen zich later tegen hun regimes keerden. Gesprekken met hen beslaan een fiks deel van dit boek.

Helaas te fiks, waardoor de bundel niet meevalt. De Tsjech Jirí Pelikán krijgt 68 pagina's. Volgens de auteur zijn deze artikelen bedoeld als bijdrage tot de geschiedschrijving, maar historici plegen toch meer te selecteren. Leesbaarder zijn gesprekken over het huidige Hongarije, wel gekenschetst als 'casinokapitalisme dat wordt gerund door een netwerk van oude communisten'. De inkomensverschillen zijn er veel groter dan in het Westen.

In 1982 mopperde de auteur in The Economist over het Nederlands pacifisme (onder meer tegen de kruisraketten). Hij brabbelde in amateursociologie: door toedoen van welvaart en normvervaging ontstond een 'lompenintelligentsia' die houvast zocht 'in een naïef en verlossend engagement op basis van een versimpeld marxisme en een allegaartje van de media. Een sfeer van vage ongerustheid fixeerde zich eerst op Vietnam. Nu heeft zich dat rond de atoomenergie gekristalliseerd', aldus de Bolkestein van destijds.

Sindsdien windt hij zich vaak op over het conformisme van intellectuelen, vooral als die links zijn en van de late jaren zestig. 'Een onkritische generatie', herhaalt hij in dit boek. In het Nawoord weerspreekt hij Pelikáns stelling dat intellectuelen 'altijd nuttig' zijn omdat ze nonconformisten zijn.

Bolkestein: 'Ik vraag mij af of dat waar is. Een groot deel van de westerse intelligentsia was in ieder geval vol conformistisch begrip voor het communisme, ook toen de massale misdaden van dat stelsel alleen konden worden ontkend door degenen die niet wilden lezen.' Is dit niet een loeier van een generalisatie? 'Een groot deel' en 'in ieder geval'. En dan nog zonder tijdsafbakening.

De VVD-leider kan zich kennelijk moeilijk voorstellen dat linkse mensen zich, zonder een grein van sympathie voor Moskou, weigerden te schikken in de rituelen en prioriteiten van de Koude Oorlog, inclusief het goedpraten van andere gruwelen (in Vietnam en Latijns Amerika). Bolkestein probeert door middel van generalisaties alles wat links was een beetje te laten stinken. Een naïeve truc.

Jan Joost Lindner

Frits Bolkestein: Onverwerkt verleden.

Prometheus; 280 pagina's; ¿ 34,90

ISBN 90 5333 606.