Op het gemeentehuis van Alphen aan de Rijn werden de stemmen nog handmatig geteld.
Op het gemeentehuis van Alphen aan de Rijn werden de stemmen nog handmatig geteld. © ANP

Advies: opnieuw elektronisch stemmen, ook al is het duurder

Zelf je stembiljet printen met daarop alleen de partij en kandidaat van je keuze. En dat biljet vervolgens gewoon in de stembus doen. Zo stelt de Commissie onderzoek elektronisch stemmen in het stemlokaal zich de verkiezingen van de toekomst voor. De commissie adviseerde woensdag tot elektronisch stemmen over te gaan, ook al is dat duurder.

De kiezer maakt straks op het stembureau met een apparaat zelf een stemformulier. De print, met één partij erop en een kandidaat daarvan, controleert hij of zij nog even voordat het papier in de stembus kan. Die biljetten worden dan met scanapparatuur geteld, een klus die dan in ongeveer een uur geklaard zou moeten kunnen worden, schat de commissie. De papieren worden ook gebruikt voor controles.

Na enkele proeven voorziet de commissie in 2018 of 2019 landelijke invoering van het systeem, waarvoor straks een centrale organisatie verantwoordelijk is (opslag, beheer, onderhoud). De gemeenten zijn dan niet langer leidend. Gedacht wordt dat de methode fouten en ongeldige stemmen zal voorkomen.

Minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken nam het advies vandaag in ontvangst. Hij zei het 'belangrijke werk' van de commissie te waarderen en beloofde zo snel mogelijk met een kabinetsstandpunt te komen. Hij uitte zich alvast redelijk positief. 'Het advies lijkt te leiden tot verhoogd gebruikersgemak, inclusief voor groepen die moeite hebben met stemformulieren, en dankzij het elektronisch tellen tot een snelle betrouwbare voorlopige verkiezingsuitslag op de verkiezingsavond. Ook lijken de betrouwbaarheid en privacy te zijn gewaarborgd.'

 
Ook de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) leverde kritiek op de machines. Hertellingen waren onmogelijk en volgens de OVSE was niet vast te stellen of de software in de computer een goedgekeurde versie was.

Fraudegevoelig
Eind 2007 besloot het kabinet voorlopig niet meer elektronisch te stemmen. Een commissie, onder leiding van oud-minister van Onderwijs Loek Hermans, concludeerde dat de stemmachines al decennia niet deugden. Ondanks nieuwe chips en de verzegeling van de apparatuur bleven de stemcomputers fraudegevoelig, constateerde de commissie.

Ook de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) leverde kritiek op de machines. Hertellingen waren onmogelijk en volgens de OVSE was niet vast te stellen of de software in de computer een goedgekeurde versie was.

Later adviseerde een andere commissie, onder leiding van oud-VVD-minister van Justitie Frits Korthals Altes, om voorlopig te stemmen met een potlood. De commissie stelde vast dat de problemen met stemmachines het stemgeheim en de transparantie niet waarborgden.

Korthals Altes kwam later echter op zijn standpunt terug, onder meer nadat er in zijn woonplaats Rotterdam onenigheid ontstond over de gemeenteraadsverkiezingen in 2010. Alle stemmen die handmatig waren ingevoerd, moesten opnieuw geteld worden.

De recente hertelling in Alphen aan den Rijn heeft het debat over het handmatig stemmen opnieuw doen oplaaien. Daar hadden CDA en GroenLinks bezwaar gemaakt tegen de einduitslag van de gemeenteraadsverkiezingen, afgelopen november. De bijna 34.000 uitgebrachte stemmen moesten opnieuw geteld en de restzetel die de lokale partij RijnGouweLokaal leek te krijgen, ging naar GroenLinks.